ළමයින්ගේ හැඟීම් තේරුම්ගැනීමට Art Activities | Creative Activities for Children

 

Creative Art Therapy ලිපි මාලාව – Lesson 05

Apooru Iskole Learning Hub | Child Psychology • Creative Art Activities • Emotional Wellbeing

 

“දරුවෙකුගේ හැඟීම් තේරුම්ගන්න නම්, ඔහු කියන වචන පමණක් නොව, ඔහුට තමන්ව ප්‍රකාශ කිරීමට අවශ්‍ය වන ආකාරයත් තේරුම්ගත යුතුයි.”

දරුවන් සමහර වෙලාවට තමන්ට දැනෙන දේ පැහැදිලිව කියනවා. නමුත් තවත් අවස්ථාවලදී ඔවුන් කෝපයෙන් හැසිරෙන්න පුළුවන්, නිහඬ වෙන්න පුළුවන්, අඬන්න පුළුවන්, නැත්නම් තමන්ට සිදුවූ දෙයක් ගැන කතා නොකර ඉන්න පුළුවන්.

දරුවෙකුට දුකක්, බියක්, තනිකමක් හෝ කනස්සල්ලක් දැනුණත්, එය නිවැරදි වචනවලින් ප්‍රකාශ කිරීමට අවශ්‍ය භාෂාමය හා චිත්තවේගීය හැකියාව තවමත් වර්ධනය වෙමින් පවතින්න පුළුවන්. ඒ නිසා දරුවාගේ හැඟීම් තේරුම්ගැනීමේදී කතාබහට අමතරව චිත්‍ර, වර්ණ, කතා සහ නිර්මාණාත්මක ක්‍රීඩා වැනි ක්‍රමද උපකාරී විය හැකියි.

මෙම ලිපියෙන් අපි දරුවන්ගේ හැඟීම් ගවේෂණය කිරීමට භාවිත කළ හැකි සරල Creative Art Activities කිහිපයක් ඉගෙන ගනිමු. දෙමාපියන්ට, ගුරුවරුන්ට, ළමා සංවර්ධන ක්ෂේත්‍රයේ නියුතු පුද්ගලයන්ට සහ මනෝවිද්‍යාව හදාරන සිසුන්ට මෙම දැනුම ප්‍රයෝජනවත් විය හැකියි.

වැදගත් කරුණක් වන්නේ මෙහි සඳහන් ක්‍රියාකාරකම් දරුවන් සමඟ නිර්මාණශීලීව සම්බන්ධ වීමට සහාය වන අධ්‍යාපනික ක්‍රම බවයි. ඒවා පමණක් භාවිත කර දරුවෙකුගේ මානසික තත්ත්වය හඳුනාගැනීමට හෝ රෝග විනිශ්චය කිරීමට නොහැකියි.

1. දරුවන්ට තම හැඟීම් ප්‍රකාශ කිරීම වැදගත් වන්නේ ඇයි?

දරුවන්ගේ චිත්තවේගීය වර්ධනය ක්‍රමයෙන් සිදුවන ක්‍රියාවලියක්. ඔවුන්ට තමන්ට දැනෙන හැඟීම හඳුනාගැනීම, එයට නමක් ලබාදීම, එය ප්‍රකාශ කිරීම සහ එය සමඟ කටයුතු කිරීම ඉගෙන ගැනීමට කාලය අවශ්‍යයි.

උදාහරණයක් ලෙස, පාසලේදී මිතුරෙකු සමඟ ගැටුමක් ඇති වූ දරුවෙකුට “මට හිත රිදුණා” කියනවා වෙනුවට කෝපයෙන් හැසිරීමට පුළුවන්. තවත් දරුවෙකුට පන්තිය ඉදිරියේ කතා කිරීමට බියක් දැනුණත්, ඒ ගැන කියාගත නොහැකි විය හැකියි.

දරුවාගේ හැසිරීම පමණක් දුටු විට වැඩිහිටියෙකුට එය අකීකරුකමක් ලෙස පෙනෙන්න පුළුවන්. නමුත් ඒ පිටුපස ඇති අත්දැකීම තේරුම්ගැනීමට උත්සාහ කිරීම වඩාත් ප්‍රයෝජනවත් ප්‍රවේශයක්.

නිර්මාණාත්මක ක්‍රියාකාරකම් මඟින් දරුවන්ට:

• තමන් කැමති ආකාරයෙන් අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමට අවස්ථාවක් ලබාගත හැකියි.

• විවිධ හැඟීම් හඳුනාගැනීම ගැන ඉගෙන ගත හැකියි.

• වැඩිහිටියෙකු සමඟ කතාබහක් ආරම්භ කිරීමට පහසු මාර්ගයක් සොයාගත හැකියි.

• තෝරාගැනීම් කිරීම සහ නිර්මාණශීලීව ගැටලු විසඳීම අත්හදා බැලිය හැකියි.

• තමන්ගේ අදහස්වලට සවන් දෙන බව දැනෙන්නට හැකියි.

මේ ප්‍රතිලාභ සියලු දරුවන්ට එකම ආකාරයෙන් ලැබෙන බවට සහතිකයක් නැහැ. දරුවාගේ වයස, අවශ්‍යතා, පරිසරය සහ ක්‍රියාකාරකමට ඇති කැමැත්ත අනුව අත්දැකීම වෙනස් විය හැකියි.

2. හැඟීම් සහ චිත්‍ර අතර සම්බන්ධය

චිත්‍රයක් යනු දරුවෙකුට යම් අදහසක් ප්‍රකාශ කළ හැකි එක් මාධ්‍යයක්. දරුවෙකුට පවුලේ සාමාජිකයන්, පාසල, මිතුරන්, තමන් කැමති ස්ථානයක් හෝ මනඃකල්පිත චරිතයක් චිත්‍රයට නඟන්න පුළුවන්.

නමුත් චිත්‍රයකට සෑම විටම එකම අර්ථයක් තිබෙන බව සිතීම වැරදියි.

උදාහරණයක් ලෙස, දරුවෙකු කළු වර්ණය භාවිත කළ පමණින් ඔහු දුකෙන් සිටින බව නිගමනය කළ නොහැකියි. ඔහු එම වර්ණයට කැමති විය හැකියි, එය චිත්‍රයට ගැළපෙන බව සිතන්න පුළුවන්, නැත්නම් එය අහම්බෙන් තෝරාගත් වර්ණයක් විය හැකියි.

ඒ නිසා දරුවාගේ නිර්මාණය දෙස බලා රහස් අර්ථ සෙවීමට වඩා, ඔහුගේ හෝ ඇයගේම අදහස්වලට සවන් දීම වැදගත්.

“ඔයාගේ චිත්‍රය ගැන මට කියන්න කැමතිද?” යන විවෘත ප්‍රශ්නය දරුවාට තමන්ගේ අදහස ප්‍රකාශ කිරීමට ඉඩ සලසනවා.

දරුවා පිළිතුරු දීමට අකමැති නම්, එයටත් ගරු කළ යුතුයි.

3. දරුවන් සඳහා ප්‍රායෝගික Creative Art Activities

ක්‍රියාකාරකම 01 – මගේ හැඟීම්වල වර්ණ (My Feelings, My Colors)

මෙම ක්‍රියාකාරකම මඟින් දරුවන්ට විවිධ හැඟීම් ගැන කතා කිරීමට සහ තමන් කැමති වර්ණ භාවිතයෙන් අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමට අවස්ථාව ලබාදිය හැකියි.

අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය: සුදු කඩදාසි, පාට පැන්සල් හෝ ක්‍රේයොන්ස්.

කරන ආකාරය:

1. දරුවාට කැමති වර්ණ කිහිපයක් තෝරාගැනීමට කියන්න.

2. අද දවසේ දැනුණු හැඟීමක් හෝ මතකයක් චිත්‍රයකින් පෙන්වීමට කැමතිදැයි අසන්න.

3. දරුවාට නිදහසේ චිත්‍රය නිර්මාණය කිරීමට ඉඩ දෙන්න.

4. අවසානයේ ඔහු කැමති නම් චිත්‍රය ගැන කතා කිරීමට ආරාධනා කරන්න.

අසන්න පුළුවන් ප්‍රශ්න:

• “ඔයා මේ චිත්‍රයට නමක් දෙනවා නම් මොකක්ද?”

• “මේක ගැන මට කියන්න කැමතිද?”

• “ඔයාට තව දෙයක් එකතු කරන්න ඕනෙද?”

මෙහි අරමුණ දරුවාගේ හැඟීම අනුමාන කිරීම නොව, දරුවාට තමන්ගේ අත්දැකීම ප්‍රකාශ කිරීමට අවස්ථාවක් ලබාදීමයි.

ක්‍රියාකාරකම 02 – මගේ හැඟීම් මුහුණු (Emotion Faces)

මෙම ක්‍රියාකාරකම දරුවන්ට මුහුණේ ඉරියව් සහ හැඟීම් අතර සම්බන්ධය ගැන ඉගෙන ගැනීමට උපකාරී විය හැකියි.

කරන ආකාරය:

• කඩදාසියක රවුම් කිහිපයක් අඳින්න.

• සතුට, දුක, කෝපය, බිය, පුදුමය සහ සන්සුන් බව වැනි හැඟීම් නිරූපණය කරන මුහුණු නිර්මාණය කරන්න.

• දරුවාට කැමති වර්ණවලින් ඒවා වර්ණ ගැන්වීමට ඉඩ දෙන්න.

• එක් එක් මුහුණ ගැන කතා කර, එවැනි හැඟීමක් ඇති විය හැකි අවස්ථා සාකච්ඡා කරන්න.

උදාහරණයක් ලෙස, “කෙනෙකුට බය හිතෙන වෙලාවක එයාට උදව් කරන්න පුළුවන් කුමක්ද?” යන ප්‍රශ්නය අසන්න පුළුවන්.

එක් එක් මුහුණේ ඉරියව් සෑම කෙනෙකුටම එකම අර්ථයක් නොදෙන බව දරුවන්ට පැහැදිලි කිරීමත් වැදගත්.

ක්‍රියාකාරකම 03 – මගේ සුරක්ෂිත ස්ථානය (My Safe Place)

මෙම ක්‍රියාකාරකමෙන් දරුවාට සැනසීමක් හෝ ආරක්ෂිත බවක් දැනෙන ස්ථානයක් ගැන සිතා බැලීමට අවස්ථාව ලබාදිය හැකියි.

එය නිවසේ කාමරයක්, ගසක් යට ස්ථානයක්, වෙරළක් හෝ මනඃකල්පිත ලෝකයක් විය හැකියි.

කරන ආකාරය:

1. “ඔයාට සැනසීමක් දැනෙන ස්ථානයක් චිත්‍රයකින් පෙන්වන්න කැමතිද?” යනුවෙන් අසන්න.

2. දරුවාට කැමති ආකාරයට එම ස්ථානය නිර්මාණය කිරීමට ඉඩ දෙන්න.

3. අවශ්‍ය නම් එහි සිටින පුද්ගලයන්, සතුන් හෝ දරුවාට වැදගත් වස්තු එකතු කිරීමට කියන්න.

4. චිත්‍රය ගැන කතා කිරීමට දරුවාට කැමැත්තක් තිබේ නම් පමණක් සංවාදය ඉදිරියට ගෙන යන්න.

මෙම ක්‍රියාකාරකම සැබෑ ජීවිතයේ අනාරක්ෂිත තත්ත්වයක් විසඳන්නේ නැහැ. දරුවෙකුට හිංසනයක්, තර්ජනයක් හෝ වෙනත් අනාරක්ෂිත අත්දැකීමක් තිබෙන බව පෙනේ නම්, ඔහුගේ ආරක්ෂාවට ප්‍රමුඛත්වය දී සුදුසු වෘත්තීය සහාය ලබාගත යුතුයි.

ක්‍රියාකාරකම 04 – මගේ ශක්තියේ ගස (My Strengths Tree)

දරුවන්ට තමන්ගේ හැකියාවන්, කැමති ගුණාංග සහ ජීවිතයේදී උපකාරී වන සම්බන්ධතා හඳුනාගැනීමට මෙම ක්‍රියාකාරකම භාවිත කළ හැකියි.

කරන ආකාරය:

• කඩදාසියක විශාල ගසක් අඳින්න.

• ගසේ මුල්වලට දරුවාට සහාය වන පුද්ගලයන් හෝ දේවල් නිරූපණය කිරීමට ඉඩ දෙන්න.

• කඳෙහි තමන්ගේ ශක්තිමත් ගුණාංගයක් හෝ ඉගෙන ගන්නා කුසලතාවක් නිරූපණය කරන්න.

• කොළවලට තමන් කැමති ක්‍රියාකාරකම්, උත්සාහ කළ දේවල් හෝ අනාගතයේදී ඉගෙන ගැනීමට කැමති දේවල් එක් කළ හැකියි.

මෙහිදී “ඔයා දක්ෂම කෙනා වෙන්න ඕනේ” වැනි පීඩනයක් ඇති කරන ප්‍රකාශ වෙනුවට, “ඔයා උත්සාහ කළ එක වටිනවා” හෝ “අමාරු වුණත් ඔයා නැවත උත්සාහ කළා” වැනි සහාය දෙන ප්‍රකාශ භාවිත කරන්න.

ක්‍රියාකාරකම 05 – කතාවක් නිර්මාණය කරමු (Story Through Art)

මෙම ක්‍රියාකාරකම දරුවන්ට ගැටලු විසඳීම, උපකාර ඉල්ලීම සහ විවිධ විසඳුම් ගැන සිතීමට අවස්ථාවක් ලබාදෙයි.

දරුවාට කැමති චරිතයක් තෝරාගැනීමට කියන්න. එම චරිතයට මුහුණදීමට සිදුවන ගැටලුවක්, එවිට දැනෙන හැඟීමක් සහ උපකාරයක් ලැබෙන ආකාරයක් චිත්‍ර තුනකින් නිරූපණය කිරීමට ආරාධනා කරන්න.

උදාහරණයක් ලෙස, අලුත් පාසලකට යන සතෙකුගේ කතාවක් නිර්මාණය කළ හැකියි.

• පළමු චිත්‍රය: නව පරිසරයට පැමිණීම.

• දෙවන චිත්‍රය: බියක් හෝ අවිනිශ්චිත බවක් දැනීම.

• තුන්වන චිත්‍රය: ගුරුවරයෙකු හෝ මිතුරෙකුගෙන් සහාය ලැබීම.

දරුවාගේ කතාව ඔහුගේ සැබෑ ජීවිතය ගැන යමක් හෙළි කරන බවට උපකල්පනය නොකරන්න. ඔහු කැමති නම් පමණක් තම අත්දැකීම් සමඟ එය සම්බන්ධ කිරීමට ඉඩ දෙන්න.

4. දෙමාපියන් සහ ගුරුවරුන් මතක තබාගත යුතු කරුණු

නිර්මාණාත්මක ක්‍රියාකාරකමක ප්‍රයෝජනය දරුවා නිර්මාණය කරන චිත්‍රයට පමණක් සීමා වන්නේ නැහැ. දරුවාට තම අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමට අවස්ථාව ලබාදෙන වැඩිහිටියාගේ ප්‍රතිචාරයත් වැදගත්.

• විනිශ්චය නොකරන්න: චිත්‍රය ලස්සනද, නිවැරදිද යන්නට වඩා දරුවාගේ උත්සාහයට අවධානය දෙන්න.

• බල නොකරන්න: දරුවාට චිත්‍රය පෙන්වීමට හෝ ඒ ගැන කතා කිරීමට අකමැති විය හැකියි.

• විවෘත ප්‍රශ්න අසන්න: දරුවාගේ අදහස් ඔහුගේම වචනවලින් ප්‍රකාශ කිරීමට ඉඩ දෙන්න.

• පෞද්ගලිකත්වයට ගරු කරන්න: දරුවාගේ නිර්මාණය අවසරයකින් තොරව ප්‍රසිද්ධ කිරීමෙන් වළකින්න.

• ආරක්ෂාවට ප්‍රමුඛත්වය දෙන්න: දරුවා අනාරක්ෂිත බවක් හෙළි කළහොත් එය නොසලකා නොහරින්න.

5. දරුවෙකුගේ චිත්‍රයෙන් මානසික ගැටලුවක් හඳුනාගත හැකිද?

මෙය ඉතා වැදගත් ප්‍රශ්නයක්.

දරුවෙකුගේ චිත්‍රයක වර්ණ, ප්‍රමාණ, හැඩතල හෝ රූප පමණක් මත පදනම්ව ඔහුට මානසික ආබාධයක් තිබෙන බව නිගමනය කළ නොහැකියි. එකම රටාවක් දරුවන් දෙදෙනෙකුට වෙනස් අර්ථයක් ලබාදිය හැකියි.

දරුවෙකුගේ හැසිරීම, හැඟීම් හෝ පාසල් කටයුතු පිළිබඳව දිගුකාලීන කනස්සල්ලක් තිබේ නම්, දරුවාගේ වයස, පරිසරය, සංවර්ධන මට්ටම සහ වෙනත් තොරතුරු සලකා බැලීම අවශ්‍යයි. ඒ සඳහා සුදුසුකම් ලත් ළමා මානසික සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකුගේ ඇගයීම ලබාගැනීම වැදගත්.

චිත්‍රයක් යනු සංවාදයට සහ ස්වයං ප්‍රකාශනයට උපකාරී විය හැකි මාධ්‍යයක් මිස, තනිවම රෝග විනිශ්චය කිරීමේ මෙවලමක් නොවේ.

6. සාමාන්‍ය Art Activity සහ වෘත්තීය Art Therapy අතර වෙනස

නිවසේදී හෝ පාසලේදී දරුවන් සමඟ චිත්‍ර ඇඳීම, වර්ණ ගැන්වීම සහ නිර්මාණශීලී ක්‍රීඩා කිරීම වටිනා අධ්‍යාපනික අත්දැකීමක් විය හැකියි.

එහෙත් වෘත්තීය Art Therapy යනු ඊට වඩා පුළුල් ක්‍රියාවලියක්. එහිදී පුහුණුව ලැබූ වෘත්තිකයෙකු දරුවාගේ අවශ්‍යතා සහ ප්‍රතිකාර අරමුණු අනුව සැසිය සැලසුම් කරනවා. දරුවාගේ ආරක්ෂාව, රහස්‍යභාවය, කැමැත්ත, වයසට ගැළපෙන සන්නිවේදනය සහ වෘත්තීය සීමාවන් එහි වැදගත් කොටස්.

දරුවෙකුට සැලකිය යුතු මානසික පීඩනයක් තිබේ නම්, නිර්මාණාත්මක ක්‍රියාකාරකමක් පමණක් ප්‍රමාණවත් යැයි නොසිතන්න. අවශ්‍ය විට ළමා මනෝවිද්‍යාඥයෙකු, මනෝවෛද්‍යවරයෙකු හෝ සුදුසුකම් ලත් වෙනත් වෘත්තිකයෙකුගෙන් සහාය ලබාගන්න.

7. පාඩමේ සාරාංශය

දරුවන්ට තම හැඟීම් ප්‍රකාශ කිරීමට සෑම විටම වචන පහසුවෙන් සොයාගත නොහැකියි. චිත්‍ර, වර්ණ, කතා සහ නිර්මාණාත්මක ක්‍රීඩා ඔවුන් සමඟ සම්බන්ධ වීමටත්, හැඟීම් ගැන සාකච්ඡා කිරීමටත් අවස්ථාවක් ලබාදිය හැකියි.

මෙම පාඩමෙන් අපි ඉගෙන ගත්තේ:

• දරුවන්ගේ හැඟීම් හඳුනාගැනීමේදී ඔවුන්ගේම අදහස්වලට සවන් දීම වැදගත් බව.

• My Feelings, Emotion Faces, My Safe Place, My Strengths Tree සහ Story Through Art වැනි ක්‍රියාකාරකම් අත්හදා බැලිය හැකි බව.

• දරුවන්ගේ චිත්‍ර විනිශ්චය කිරීම හෝ ඒවාට ස්ථිර අර්ථ ලබාදීම සුදුසු නොවන බව.

• සාමාන්‍ය නිර්මාණාත්මක ක්‍රියාකාරකම් සහ වෘත්තීය Art Therapy අතර වෙනස හඳුනාගත යුතු බව.

• දරුවාගේ ආරක්ෂාව, පෞද්ගලිකත්වය සහ අවශ්‍ය වෘත්තීය සහාය සැමවිටම ප්‍රමුඛ විය යුතු බව.

“දරුවාගේ චිත්‍රය වෙනස් කරන්න උත්සාහ කරනවාට වඩා, ඒ චිත්‍රය නිර්මාණය කළ දරුවාට සවන් දෙන්න.”

Related Articles

1. 🎨 Art Therapy යනු කුමක්ද? | කලාව තුළින් මානසික සුවය සොයා යන අද්විතීය ගමන

2. 🧠 Art Therapy තුළ භාවිත වන ප්‍රධාන මනෝවිද්‍යාත්මක ප්‍රවේශ

3. 🤝 Art Therapy Session එකක් ක්‍රියාත්මක වන්නේ කෙසේද?

4. 🌱 Art Therapist කවුද? – සුදුසුකම්, පුහුණුව සහ වෘත්තීය ගමන

5. 🔒 Art Therapy හි වෘත්තීය සදාචාරය සහ රහස්‍යභාවය

   📚 තවදුරටත් ඉගෙන ගන්න.

• 🎓 Apooru Iskole Professional Courses

• 🎨 Art Therapy Courses

• 🎭 Role Play & Case Study Training

• 💻 Free Learning Hub