ළමුන් හා යෞවනයන් තුළ ඇතිවන Children Anxiety Disorders (කාංසාව ආශ්‍රිත මානසික ආබාධ)

1. Definition – Anxiety Disorders යනු කුමක්ද?

ළමා කාලය සහ යෞවන වයස යනු ශාරීරික, මානසික, සමාජීය සහ චිත්තවේගීය වෙනස්කම් රැසක් සිදුවන ජීවිතයේ වැදගත් අවධියකි. මෙම කාලයේදී අලුත් පාසලකට යාම, විභාගවලට මුහුණ දීම, මිතුරන් සමඟ සබඳතා ගොඩනඟා ගැනීම, දෙමාපියන්ගෙන් වෙන්ව සිටීම වැනි අවස්ථා නිසා බියක් හෝ කනස්සල්ලක් ඇතිවීම සාමාන්‍ය දෙයකි.

නමුත් එම බිය සහ කනස්සල්ල අධික ලෙස, නිතර නිතර හෝ දිගු කාලයක් පවතිමින් දරුවාගේ පාසල් අධ්‍යාපනයට, පවුල් ජීවිතයට, මිතුරු සබඳතාවලට සහ දෛනික කටයුතුවලට බාධා කරන විට එය Anxiety Disorder (කාංසාව ආශ්‍රිත මානසික ආබාධයක්) විය හැකිය.

Anxiety යනු අනාගතයේ සිදුවිය හැකි දෙයක් පිළිබඳව ඇතිවන බිය, නොසන්සුන්කම හෝ අධික කනස්සල්ලයි. මෙවැනි අවස්ථාවක දරුවාට සැබෑ අනතුරක් නොතිබුණත් යම් දෙයක් වැරදී යනු ඇතැයි හැඟෙන්නට පුළුවන.

වැදගත්ම කරුණ වන්නේ, කනස්සල්ලක් ඇති සෑම දරුවෙකුටම මානසික ආබාධයක් තිබෙන බව නොසිතීමයි. දරුවාගේ වයස, සංවර්ධන අවධිය, පරිසරය, ලක්ෂණ පවතින කාලය සහ දෛනික ජීවිතයට සිදුවන බලපෑම සලකා බැලිය යුතුය.

2. Symptoms – ළමුන් තුළ දැකිය හැකි ලක්ෂණ

කාංසාව ආශ්‍රිත ලක්ෂණ සෑම දරුවෙකු තුළම එකම ආකාරයෙන් නොපෙනේ. ඇතැම් දරුවන් තමන්ගේ බිය වචනවලින් ප්‍රකාශ කරන අතර තවත් දරුවන් හැසිරීම් වෙනස්වීම් හෝ ශාරීරික අපහසුතා මඟින් එය පෙන්විය හැකිය.

A. චිත්තවේගීය ලක්ෂණ

• නිතරම බියෙන් හෝ කනස්සල්ලෙන් සිටීම.

• තමන්ට හෝ පවුලේ අයට නරක දෙයක් සිදුවනු ඇතැයි සිතීම.

• සුළු සිදුවීම් පිළිබඳව පවා අධික ලෙස කනස්සලු වීම.

• වැරදි සිදු වේ යැයි අධික බියක් ඇතිවීම.

• අන් අය තමන් පිළිබඳව කුමක් සිතයිදැයි නිතර කල්පනා කිරීම.

• තනිව සිටීමට හෝ අලුත් අත්දැකීම්වලට මුහුණ දීමට බිය වීම.

B. ශාරීරික ලක්ෂණ

කාංසාව මනසට පමණක් නොව ශරීරයටද බලපෑ හැකිය.

• බඩේ වේදනාව හෝ ඔක්කාරය.

• හිසරදය.

• හෘද ස්පන්දනය වේගවත් වීම.

• දහඩිය දැමීම හෝ අත් වෙව්ලීම.

• හුස්ම ගැනීම අපහසු බවක් දැනීම.

• නින්දට යාමේ අපහසුතා.

• නිතර වෙහෙසට පත්වීම.

මෙවැනි ශාරීරික ලක්ෂණ වෙනත් රෝග තත්ත්වයන් නිසාද ඇතිවිය හැකි බැවින් ඒවා කාංසාව නිසාම ඇතිවන බව උපකල්පනය නොකළ යුතුය.

C. හැසිරීම්වල වෙනස්කම්

• පාසල් යාම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම.

• දෙමාපියන්ගෙන් වෙන්වීමට අධික ලෙස අකමැති වීම.

• මිතුරන් සමඟ සෙල්ලම් කිරීමෙන් වැළකීම.

• නිතරම වැඩිහිටියන්ගෙන් සහතික කිරීම් ඉල්ලා සිටීම.

• විභාග, ඉදිරිපත් කිරීම් හෝ කණ්ඩායම් ක්‍රියාකාරකම් මඟහැරීම.

• කලින් කැමති වූ ක්‍රියාකාරකම්වලට සහභාගී වීම අඩු කිරීම.

මෙම ලක්ෂණ කිහිපයක් නිතර පවතිමින් දරුවාගේ දෛනික ජීවිතයට බාධා කරන්නේ නම් වෘත්තීය ඇගයීමක් ලබාගැනීම වැදගත්ය.

3. Types of Anxiety Disorders – ප්‍රධාන වර්ග

ළමුන් හා යෞවනයන් තුළ විවිධ ආකාරයේ කාංසාව ආශ්‍රිත ගැටලු දැකිය හැකිය.

3.1 Separation Anxiety Disorder – වෙන්වීමේ කාංසාව

දෙමාපියන්ගෙන් හෝ දරුවාට ආරක්ෂාව සපයන පුද්ගලයන්ගෙන් වෙන්වීමට අධික බියක් ඇතිවීම මෙහි ප්‍රධාන ලක්ෂණයකි.

දරුවා පාසලට යාමට අකමැති විය හැකිය. දෙමාපියන්ට අනතුරක් සිදුවනු ඇතැයි නිතර බිය විය හැකිය. වයසට සහ සංවර්ධන අවධියට සාපේක්ෂව මෙම බිය අධික වන අතර දෛනික ජීවිතයට බාධා කරන විට විශේෂ අවධානයක් අවශ්‍ය වේ.

3.2 Generalized Anxiety Disorder (GAD) – සාමාන්‍යකෘත කාංසාව

පාසල් වැඩ, විභාග, පවුල, සෞඛ්‍යය සහ අනාගතය වැනි විවිධ කරුණු පිළිබඳව පාලනය කිරීමට අපහසු අධික කනස්සල්ලක් ඇතිවීම මෙහි දැකිය හැකිය.

දරුවා හොඳින් සූදානම් වී සිටියත් තමන් අසමත් වනු ඇතැයි සිතන්නට පුළුවන. සුළු වැරැද්දක් ගැන දිගු වේලාවක් සිතමින් සිටීමටද ඉඩ ඇත.

3.3 Social Anxiety Disorder – සමාජ කාංසාව

අන් අය ඉදිරියේ කතා කිරීම, නව මිතුරන් හඳුනාගැනීම, පන්තියේ පිළිතුරු දීම හෝ කණ්ඩායමකට එක්වීම පිළිබඳව අධික බියක් ඇතිවීම මෙයට අයත් විය හැකිය.

මෙය සාමාන්‍ය ලැජ්ජාශීලී බවට සමාන නොවේ. බිය නිසා දරුවාගේ අධ්‍යාපනයට සහ සමාජ සබඳතාවලට සැලකිය යුතු බාධා ඇතිවිය හැකිය.

3.4 Specific Phobia – විශේෂිත දෙයකට ඇතිවන අධික බිය

සතුන්, ඉඳිකටු, උස, අඳුර හෝ ඇතැම් පරිසරයන් පිළිබඳව අධික බියක් ඇතිවීම මෙයට උදාහරණ වේ. බිය ඇති කරන අවස්ථාව මඟහැරීමට දරුවා උත්සාහ කළ හැකිය.

3.5 Panic Disorder – Panic Attack ආශ්‍රිත ගැටලු

හදිසියේ ඇතිවන දැඩි බිය සමඟ හෘද ස්පන්දනය වේගවත් වීම, හුස්ම ගැනීම අපහසු වීම, කරකැවිල්ල හෝ පාලනය අහිමි වේ යැයි හැඟීම වැනි ලක්ෂණ ඇතිවිය හැකිය.

සෑම Panic Attack එකක්ම Panic Disorder බවට අදහස් නොවේ. නිවැරදි තත්ත්වය හඳුනාගැනීමට වෘත්තීය ඇගයීමක් අවශ්‍යය.

4. Causes and Risk Factors – හේතු සහ අවදානම් සාධක

කාංසාව ආශ්‍රිත ආබාධ ඇතිවීමට එකම හේතුවක් නොමැත. ජීව විද්‍යාත්මක, මානසික, පවුල් සහ සමාජීය සාධක කිහිපයක් එකිනෙකට බලපාන්නට පුළුවන.

ජානමය හා ජීව විද්‍යාත්මක සාධක: පවුලේ සාමාජිකයන් අතර කාංසාව ආශ්‍රිත ගැටලු තිබීම අවදානම වැඩි කළ හැකිය. එහෙත් එය දරුවාට අනිවාර්යයෙන්ම එම ආබාධය ඇතිවන බවක් නොවේ.

පවුල් හා පරිසරයේ වෙනස්කම්: දෙමාපියන්ගෙන් වෙන්වීම, පවුලේ ගැටුම්, නිවස වෙනස් කිරීම, පාසල වෙනස් කිරීම හෝ සමීප පුද්ගලයෙකු අහිමි වීම දරුවාට ආතතියක් ඇති කළ හැකිය.

පාසල් පරිසරය: විභාග පීඩනය, අධික අපේක්ෂා, හිරිහැර කිරීම (bullying), මිතුරු ගැටලු සහ ගුරුවරුන් සමඟ ඇති අපහසුතා කාංසාවට දායක විය හැකිය.

අත්දැකීම් හා මානසික ආතතිය: බියජනක සිදුවීම්, අනතුරු, හිංසනය හෝ වෙනත් කම්පනකාරී අත්දැකීම් සමහර දරුවන් තුළ කාංසාව වැඩි කළ හැකිය.

ස්වභාවික හැසිරීම් රටා: ඇතැම් දරුවන් නව තත්ත්වයන්ට හුරු වීමට වැඩි කාලයක් ගනී. මෙය තනිවම මානසික ආබාධයක් නොවන නමුත් වෙනත් සාධක සමඟ සම්බන්ධ විය හැකිය.

දරුවාට දොස් පැවරීම, “ඔයා බයගුල්ලෙක්” යැයි කීම හෝ ඔහුගේ බිය නොසලකා හැරීම ගැටලුව විසඳීමට උපකාරී නොවේ.

5. Examples – දෛනික ජීවිතයේ උදාහරණ

උදාහරණය 1 – පාසල් යාමට බිය වන දරුවෙක්

අවුරුදු අටක දරුවෙකු පාසල් යන උදෑසන බඩේ වේදනාවක් ඇති බව පවසයි. දෙමාපියන්ගෙන් වෙන්වීමට අකමැති වන අතර පාසලේදී තමන්ට කරදරයක් සිදුවනු ඇතැයි බිය වේ.

මෙය වෙන්වීමේ කාංසාවට සම්බන්ධ විය හැකි නමුත් ශාරීරික රෝග, පාසල් ගැටලු සහ වෙනත් හේතුද සලකා බැලිය යුතුය.

උදාහරණය 2 – පන්තියේ කතා කිරීමට බිය වන යෞවනයෙක්

අවුරුදු පහළොවක සිසුවෙකු පාඩම් හොඳින් දන්නා නමුත් පන්තිය ඉදිරියේ පිළිතුරු දීමට බිය වේ. මිතුරන් තමන්ට සිනාසෙනු ඇතැයි සිතමින් ඉදිරිපත් කිරීම් මඟහරියි.

මෙය සමාජ කාංසාවට සම්බන්ධ විය හැකිය. ගුරුවරයාගේ සහයෝගය හා මානසික සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකුගේ ඇගයීම ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය.

උදාහරණය 3 – සෑම දෙයක් ගැනම කනස්සලු වන දරුවෙක්

දරුවෙකු විභාගය, දෙමාපියන්ගේ සෞඛ්‍යය සහ අනාගතය ගැන නිතර කනස්සලු වෙයි. නින්ද අඩුවී, අවධානය යොමු කිරීම අපහසු වී ඇත.

මෙවැනි අවස්ථාවක දරුවාගේ කනස්සල්ලේ තීව්‍රතාව, කාලය සහ දෛනික ජීවිතයට ඇති බලපෑම ඇගයීම වැදගත්ය.

මේවා අධ්‍යාපනික උදාහරණ පමණි. උදාහරණයකට සමාන ලක්ෂණ තිබීමෙන් පමණක් රෝග විනිශ්චයක් කළ නොහැකිය.

6. When to Seek Help – වෘත්තීය සහාය ලබාගත යුත්තේ කවදාද?

දරුවාගේ බිය හෝ කනස්සල්ල සති කිහිපයක් පවතින විට, වැඩි වන විට හෝ පහත සඳහන් දේවල් සිදුවන විට වෘත්තීය සහාය ලබාගැනීම සුදුසුය.

• පාසල් යාමට නිතරම නොහැකි වීම.

• නින්ද, ආහාර ගැනීම හෝ දෛනික කටයුතු සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වීම.

• මිතුරන් හා පවුලේ අයගෙන් ඈත් වීම.

• නිතර ශාරීරික අපහසුතා ඇති බව පැවසීම.

• බිය නිසා කලින් කළ ක්‍රියාකාරකම් නතර කිරීම.

• දරුවාගේ ඉගෙනීම හෝ පවුල් ජීවිතය සැලකිය යුතු ලෙස බලපෑමට ලක්වීම.

දරුවා තමන්ට හානි කරගැනීම ගැන කතා කරන්නේ නම්, සියදිවි නසාගැනීමේ අදහස් ප්‍රකාශ කරන්නේ නම් හෝ තම ආරක්ෂාව පවත්වාගැනීමට නොහැකි තත්ත්වයක සිටී නම්, එය හදිසි අවධානයක් අවශ්‍ය තත්ත්වයකි. දරුවා තනි නොකර ළඟම රෝහලේ හදිසි ප්‍රතිකාර අංශයෙන් හෝ අදාළ හදිසි සේවාවකින් සහාය ලබාගන්න.

7. What Can Help? – දරුවාට උපකාර කළ හැකි ක්‍රම

7.1 දරුවාට සවන් දෙන්න

දරුවාගේ බිය සුළු කර නොසලකා හරින්න එපා. “ඒක කිසිම දෙයක් නෙවෙයි” යැයි කීම වෙනුවට, “ඔයාට ඒ ගැන බයක් දැනෙන බව මට තේරෙනවා. අපි ඒ ගැන කතා කරමු” යන ආකාරයෙන් ප්‍රතිචාර දක්වන්න.

7.2 ආරක්ෂිත හා ස්ථාවර පරිසරයක් සකස් කරන්න

නිතිපතා නින්ද, සමබර ආහාර, ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම් සහ විවේකය දරුවාගේ සමස්ත යහපැවැත්මට උපකාරී වේ. දරුවාට තම හැඟීම් නිදහසේ ප්‍රකාශ කළ හැකි පරිසරයක් සකස් කිරීමද වැදගත්ය.

7.3 හුස්ම පාලනය සහ සන්සුන් වීමේ ක්‍රම

සෙමින් හුස්ම ගැනීම, වටපිටාව පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීම සහ සන්සුන් ක්‍රියාකාරකම් සමහර දරුවන්ට උපකාරී විය හැකිය. මේවා දරුවාගේ වයසට හා හැකියාවට ගැළපෙන ලෙස ඉගැන්විය යුතුය.

7.4 බලහත්කාරයෙන් නොව පියවරෙන් පියවර සහාය දෙන්න

දරුවා බිය වන සෑම අවස්ථාවකින්ම ඔහුව සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කිරීමෙන් කෙටි කාලීන සහනයක් ලැබුණත්, ඇතැම්විට බිය දිගටම පවතින්නට පුළුවන. වෘත්තීය උපදෙස් යටතේ ආරක්ෂිත පියවරවලින් බිය ඇති කරන තත්ත්වයන්ට හුරු වීම ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය. දරුවාට දඬුවම් කිරීම හෝ බලහත්කාරයෙන් මුහුණ දීමට සැලැස්වීම සුදුසු නොවේ.

7.5 පාසල සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන්න

දරුවාගේ අවශ්‍යතා අනුව ගුරුවරුන් සමඟ සාකච්ඡා කර සහාය සැලසුම් කළ හැකිය. හිරිහැර කිරීමක් හෝ පාසල් පරිසරයේ වෙනත් ගැටලුවක් තිබේදැයිද සොයා බැලිය යුතුය.

8. Professional Support – වෘත්තීය ප්‍රතිකාර සහ සහාය

දරුවාගේ වයස, ලක්ෂණ, පවුල් පරිසරය සහ අවශ්‍යතා අනුව ප්‍රතිකාර සැලසුම වෙනස් වේ.

Psychological Assessment: දරුවාගේ හැඟීම්, හැසිරීම්, සංවර්ධන ඉතිහාසය, පාසල් අත්දැකීම් සහ පවුල් පරිසරය පිළිබඳ තොරතුරු රැස් කර ගැටලුව තේරුම් ගැනීමට වෘත්තිකයා කටයුතු කරයි.

Cognitive Behavioural Therapy (CBT): කාංසාව සඳහා බහුලව භාවිත වන මනෝචිකිත්සක ක්‍රමයකි. බිය වැඩි කරන සිතුවිලි හඳුනාගැනීම, ඒවාට ප්‍රතිචාර දක්වන ආකාරය වෙනස් කිරීම සහ බිය ඇති කරන අවස්ථාවන්ට ක්‍රමයෙන් මුහුණ දීම වැනි දේ මෙයට ඇතුළත් විය හැකිය.

Family Support: දෙමාපියන්ට දරුවාගේ කාංසාව තේරුම් ගැනීමට, ඵලදායී ලෙස ප්‍රතිචාර දැක්වීමට සහ නිවසේදී සහාය ලබාදීමට උපදෙස් ලබාදිය හැකිය.

School-Based Support: දරුවාගේ පාසල් පැමිණීම, ඉගෙනීම සහ මිතුරු සබඳතා සඳහා ගුරුවරුන් සහ පාසල් උපදේශන සේවා සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ හැකිය.

Medication: ඇතැම් අවස්ථාවලදී සුදුසු ඖෂධ ප්‍රතිකාරයක් සලකා බැලිය හැකිය. එය තීරණය කළ යුත්තේ දරුවාගේ තත්ත්වය ඇගයූ සුදුසු වෛද්‍යවරයෙකු හෝ ළමා හා යෞවන මානසික සෞඛ්‍ය විශේෂඥයෙකු විසිනි. වෛද්‍ය උපදෙස් නොමැතිව දරුවන්ට ඖෂධ ලබාදීම හෝ වෙනස් කිරීම නොකළ යුතුය.

මුල් අවධියේදී ගැටලුව හඳුනාගෙන සුදුසු සහාය ලබාදීම දරුවාගේ දෛනික ජීවිතය සහ යහපැවැත්ම වැඩිදියුණු කිරීමට උපකාරී විය හැකිය.

9. Related Articles – අදාළ ලිපි

මෙම ලිපියෙන් පසුව අධ්‍යයනය කළ හැකි මාතෘකා:

1. Children & Adolescents තුළ Depression (ළමා හා යෞවන අවපීඩනය).

2. Separation Anxiety Disorder – වෙන්වීමේ කාංසාව.

3. Social Anxiety Disorder – සමාජ කාංසාව.

4. Panic Disorder – Panic Attack සහ ඒ ආශ්‍රිත ගැටලු.

5. ADHD – අවධානය හා අධික්‍රියාකාරීත්වය ආශ්‍රිත ආබාධ.

6. OCD – නැවත නැවත ඇතිවන අනවශ්‍ය සිතුවිලි හා ක්‍රියා.

7. මානසික ආබාධයක ලක්ෂණ හඳුනාගත් විට කළ යුත්තේ කුමක්ද?

8. Psychologist, Counsellor සහ Psychiatrist අතර වෙනස කුමක්ද?

10. Learning Hub – තවදුරටත් ඉගෙන ගන්න

ළමුන් හා යෞවනයන්ගේ මානසික සෞඛ්‍යය පිළිබඳ තවත් අධ්‍යාපනික ලිපි, පාඩම් සහ සම්පත් සඳහා Apooru Iskole Learning Hub වෙත පිවිසෙන්න.

වෙබ් අඩවිය: apooruiskole.com

11. Disclaimer – වගකීම් සීමා කිරීමේ සටහන

මෙම ලිපිය අධ්‍යාපනික දැනුවත් කිරීම සඳහා පමණක් සකස් කර ඇත. මෙය වෘත්තීය මානසික සෞඛ්‍ය ඇගයීමක්, රෝග විනිශ්චයක් හෝ ප්‍රතිකාරයක් වෙනුවට භාවිත නොකළ යුතුය.

දරුවෙකු තුළ කාංසාවට සමාන ලක්ෂණ දැකිය හැකි වුවත්, එම ලක්ෂණවල හේතුව තීරණය කිරීම සඳහා සුදුසුකම් ලත් වෘත්තිකයෙකුගේ ඇගයීම අවශ්‍ය වේ. දරුවාගේ හැඟීම් සහ අත්දැකීම් ගෞරවයෙන් සලකමින්, අවශ්‍ය විට වෘත්තීය සහාය ලබාගැනීම වැදගත්ය.