ADHD යනු කුමක්ද?

Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (අවධානයේ හිඟතාව සහ අධි ක්‍රියාශීලීත්වය සම්බන්ධ තත්ත්වය)

ADHD යනු Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder යන ඉංග්‍රීසි නාමයෙන් හැඳින්වෙන ස්නායු-වර්ධන තත්ත්වයකි (Neurodevelopmental Condition). පුද්ගලයෙකුගේ අවධානය පවත්වා ගැනීම, කාර්යයක් සංවිධානය කර ගැනීම, ආවේග පාලනය කිරීම සහ ක්‍රියාකාරීත්වය පාලනය කිරීම වැනි ක්ෂේත්‍රවලට ADHD බලපෑම් කළ හැකිය.

ADHD යනු දරුවෙකුගේ “නරක හැසිරීමක්” හෝ “කම්මැලිකමක්” ලෙස සරලව හැඳින්විය නොහැක. එය පුද්ගලයාගේ මොළයේ වර්ධනය හා ක්‍රියාකාරීත්වය සම්බන්ධ විවිධ සාධක සමඟ බැඳී ඇති තත්ත්වයකි.

ADHD බොහෝවිට ළමා වියේදී හඳුනාගනු ලැබුවද, එහි ලක්ෂණ නව යොවුන් වියේදී සහ වැඩිහිටි වියේදීද පවතින්න පුළුවන්. පුද්ගලයාගේ වයස, පරිසරය සහ දෛනික වගකීම් අනුව ලක්ෂණ පෙනෙන ආකාරය වෙනස් විය හැක.

ADHD හි ප්‍රධාන ලක්ෂණ

ADHD හි ලක්ෂණ ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් තුනකට සම්බන්ධ කර පැහැදිලි කළ හැකිය.

1. අවධානය පවත්වා ගැනීමේ අපහසුතාව

(Inattention)

මෙහිදී පුද්ගලයෙකුට යම් කාර්යයක් සඳහා අවශ්‍ය අවධානය දිගු වේලාවක් පවත්වා ගැනීම අපහසු විය හැක.

උදාහරණ ලෙස,

වැඩක් ආරම්භ කළත් එය අවසන් කිරීමට අපහසු වීම.
පොඩි ශබ්දයකින් හෝ වෙනත් සිදුවීමකින් අවධානය වෙනතකට යාම.
උපදෙස් සම්පූර්ණයෙන් අසා නොගැනීම.
පාසල් වැඩ, රැකියා කටයුතු හෝ දෛනික වගකීම් අමතක කිරීම.
පොත්, පෑන්, යතුරු වැනි දේ නිතර නැති කර ගැනීම.
කාර්යයන් සංවිධානය කර ගැනීමට අපහසු වීම.
දිගු වේලාවක් අවධානය අවශ්‍ය කාර්යයන් මඟහැරීම.

උදාහරණයක් ලෙස, ගුරුවරයෙකු දරුවෙකුට උපදෙස් කිහිපයක් ලබා දුන් විට දරුවා එම උපදෙස් අමතක කර වෙනත් දෙයක් කිරීමට යා හැකිය.

2. අධි ක්‍රියාශීලීත්වය

(Hyperactivity)

අධි ක්‍රියාශීලීත්වය යනු පුද්ගලයාගේ වයසට හා අවස්ථාවට සාපේක්ෂව අධික ලෙස චලනය වීම හෝ නිශ්චලව සිටීමට අපහසු වීම වැනි ලක්ෂණ දැක්වීමයි.

උදාහරණ ලෙස,

එක තැනක දිගු වේලාවක් නිශ්චලව සිටීමට අපහසු වීම.
අත් පා නිතර චලනය කිරීම.
අවස්ථාවට නොගැළපෙන ලෙස නැගී සිටීම හෝ ඇවිදීම.
අධික ලෙස කතා කිරීම.
නිශ්ශබ්ද ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත වීමට අපහසු වීම.
නිරන්තරයෙන් ක්‍රියාකාරීව සිටීමට අවශ්‍ය වීම.

නමුත් ADHD ඇති සෑම පුද්ගලයෙකුම අධික ලෙස දුවන, කතා කරන හෝ චලනය වන පුද්ගලයෙකු නොවේ. සමහර පුද්ගලයන් තුළ අවධානය සම්බන්ධ ලක්ෂණ වඩාත් පැහැදිලි විය හැක.

3. ආවේගශීලීත්වය

(Impulsivity)

ආවේගශීලීත්වය යනු යම් ක්‍රියාවක් කිරීමට හෝ කතා කිරීමට පෙර ප්‍රමාණවත් ලෙස සිතා බැලීමට අපහසු වීමයි.

උදාහරණ ලෙස,

අනෙක් පුද්ගලයා කතා කර අවසන් කිරීමට පෙර මැදිහත් වීම.
තම වාරය එනතුරු බලා සිටීමට අපහසු වීම.
ප්‍රශ්නය සම්පූර්ණයෙන් අසා අවසන් කිරීමට පෙර පිළිතුරු දීම.
සිතා බැලීමට පෙර ක්‍රියා කිරීම.
ක්ෂණික තීරණ ගැනීම.

මෙවැනි හැසිරීම් නිසා පාසලේදී, රැකියා ස්ථානයේදී හෝ සමාජ සබඳතාවලදී ගැටලු ඇති විය හැක.

ADHD හි ප්‍රධාන ආකාර

ADHD හි ලක්ෂණ පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට වෙනස් විය හැක. සාමාන්‍යයෙන් එය ප්‍රධාන presentation තුනක් ලෙස පැහැදිලි කරයි.

1. Predominantly Inattentive Presentation

ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය සම්බන්ධ ලක්ෂණ ඇති ආකාරය

මෙහිදී අවධානය පවත්වා ගැනීම, සංවිධානය වීම සහ දේවල් මතක තබා ගැනීම සම්බන්ධ අපහසුතා වඩාත් ප්‍රධාන වේ.

2. Predominantly Hyperactive/Impulsive Presentation

ප්‍රධාන වශයෙන් අධි ක්‍රියාශීලී සහ ආවේගශීලී ලක්ෂණ ඇති ආකාරය

මෙහිදී අධි ක්‍රියාශීලීත්වය සහ ආවේගශීලී හැසිරීම් වඩාත් ප්‍රධාන වේ.

3. Combined Presentation

සංයුක්ත ආකාරය

මෙහිදී අවධානයේ අපහසුතා සහ අධි ක්‍රියාශීලී/ආවේගශීලී ලක්ෂණ දෙකම සැලකිය යුතු ලෙස දැකිය හැක.

ADHD ඇති වන්නේ ඇයි?

ADHD සඳහා එකම හේතුවක් පෙන්වා දිය නොහැක. ජානමය (Genetic) සහ ස්නායු-ජීව විද්‍යාත්මක (Neurobiological) සාධක වැදගත් විය හැකි අතර, පුද්ගලයාගේ පරිසරය සහ වර්ධනය සම්බන්ධ විවිධ සාධකද බලපෑම් කළ හැක.

එබැවින් ADHD ඇති දරුවෙකුට “දෙමාපියන් හරියට හැදුවේ නැති නිසා” ADHD ඇති වූ බව පැවසීම නිවැරදි නොවේ.

ADHD සහ පාසල් ජීවිතය

ADHD ඇති දරුවන්ට ඉගෙනීමේදී විවිධ අභියෝග ඇති විය හැක.

උදාහරණ ලෙස,

ගෙදර වැඩ අමතක කිරීම.
පොත්පත් අස්ථානගත කිරීම.
පන්ති කාමරයේදී අවධානය වෙනතකට යාම.
විභාගයකදී කාලය නිවැරදිව භාවිතා කිරීමට අපහසු වීම.
උපදෙස් අනුගමනය කිරීමේ අපහසුතා.
කාර්යයක් අවසන් කිරීමට වැඩි මතක් කිරීම් අවශ්‍ය වීම.

නමුත් ADHD ඇති දරුවෙකුට හැකියාවන් නොමැති බව එයින් අදහස් නොවේ. නිවැරදි සහාය, ව්‍යුහගත පරිසරයක් සහ සුදුසු අධ්‍යාපනික ක්‍රම ලබා දීමෙන් දරුවාට තම හැකියාවන් වර්ධනය කරගත හැක.

ADHD සහ වැඩිහිටි ජීවිතය

ADHD ළමා වියේ තත්ත්වයක් පමණක් නොවේ. වැඩිහිටියන් තුළද එහි ලක්ෂණ දෛනික ජීවිතයට බලපෑම් කළ හැක.

උදාහරණ ලෙස,

වැඩ කටයුතු සැලසුම් කිරීමේ අපහසුතාව.
කාල කළමනාකරණ ගැටලු.
වැදගත් දේවල් අමතක වීම.
කාර්යයන් අවසන් කිරීමට අපහසු වීම.
රැකියා ස්ථානයේ අවධානය පවත්වා ගැනීමට අපහසු වීම.
ආවේගශීලී තීරණ ගැනීම.
සබඳතා තුළ සන්නිවේදන ගැටලු ඇති වීම.

ADHD හඳුනා ගන්නේ කෙසේද?

ADHD හඳුනා ගැනීම සඳහා එක් සරල පරීක්ෂණයකින් පමණක් තීරණයක් ගත නොහැක. පුද්ගලයාගේ ලක්ෂණ, වර්ධන ඉතිහාසය, පාසල් හෝ රැකියා තත්ත්වය සහ දෛනික ක්‍රියාකාරීත්වය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක ඇගයීමක් අවශ්‍ය විය හැක.

එම නිසා තමන්ට හෝ තම දරුවාට ADHD තිබේදැයි සැකයක් ඇති විට සුදුසුකම් ලත් වෛද්‍යවරයෙකු, මනෝ වෛද්‍යවරයෙකු හෝ සුදුසු මානසික සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකු වෙත යොමු වීම වැදගත් වේ.

ADHD සඳහා සහාය සහ කළමනාකරණය

ADHD ඇති පුද්ගලයෙකුට සහාය ලබාදීම පුද්ගලයාගේ අවශ්‍යතාව අනුව වෙනස් වේ. වෘත්තීය ඇගයීමෙන් පසු අවශ්‍යතාවයට අනුව විවිධ ක්‍රම භාවිත කළ හැක.

උදාහරණ ලෙස,

හැසිරීම් කළමනාකරණ ක්‍රම.
දෙමාපියන් සඳහා මාර්ගෝපදේශනය.
පාසල් සහ අධ්‍යාපනික සහාය.
කාල කළමනාකරණ සහ සංවිධාන කුසලතා වර්ධනය.
උපදේශනය (Counselling).
අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර.

ADHD පිළිබඳ වැරදි මත

“ADHD කියන්නේ කම්මැලි වීම.”

වැරදියි. ADHD හිදී අවධානය, ආවේග පාලනය සහ executive functioning වැනි ක්‍රියාකාරකම්වල අපහසුතා ඇති විය හැක.

“ADHD තියෙන්නේ දරුවන්ට විතරයි.”

වැරදියි. ADHD හි ලක්ෂණ වැඩිහිටි වියේදීද පවතින්න පුළුවන්.

“ADHD ඇති සෑම දරුවෙක්ම අධික ලෙස දඟකාරයි.”

වැරදියි. සමහර පුද්ගලයන් තුළ අවධානය සම්බන්ධ ලක්ෂණ ප්‍රධාන විය හැක.

“ADHD තියෙන කෙනෙකුට ඉගෙන ගන්න බැහැ.”

වැරදියි. ADHD ඇති පුද්ගලයන්ට විවිධ හැකියාවන් සහ දක්ෂතා තිබිය හැක. සුදුසු සහාය සහ ක්‍රමවේද ඔවුන්ගේ ඉගෙනීම පහසු කිරීමට උපකාරී වේ.

අවසාන අදහස

ADHD යනු පුද්ගලයෙකුගේ වටිනාකම, බුද්ධිය හෝ හැකියාව තීරණය කරන ලේබලයක් නොවේ. එය පුද්ගලයාගේ අවධානය, ක්‍රියාකාරීත්වය සහ ආවේග පාලනය වැනි ක්ෂේත්‍රවලට බලපෑම් කළ හැකි ස්නායු-වර්ධන තත්ත්වයකි.

එබැවින් ADHD ඇති පුද්ගලයෙකුට දොස් පැවරීම වෙනුවට ඔහුගේ හෝ ඇයගේ අවශ්‍යතා තේරුම් ගැනීම, සුදුසු සහාය ලබාදීම සහ වෘත්තීය උපදෙස් ලබා ගැනීම වැදගත් වේ.

මතක තබා ගන්න:
“ADHD යනු පුද්ගලයාගේ හැකියාවන් නැති කරන දෙයක් නොව, ඔහුගේ හෝ ඇයගේ හැකියාවන් වෙත ළඟා වීමට වෙනස් ආකාරයේ සහායක් අවශ්‍ය විය හැකි තත්ත්වයකි.”

NEXT LESSION :- AUTISM

apooruiskole.com

lms.apooruiskole.co