BILOGICAL PSYCHOLOGY – ANIMAL CELLS AND GENES
01.හැඳින්වීම
පෘථිවිය මත වෙසෙන සමස්ත ජීවී පද්ධතියේම මූලික ව්‍යුහමය, ක්‍රියාකාරී සහ ජීව විද්‍යාත්මක ඒකකය ලෙස සෛලය (Cell) හඳුන්වා දිය හැකිය. සරල ඒක සෛලික ඇමීබාගේ සිට අතිශය සංකීර්ණ බහු සෛලික මිනිසා හෝ අනෙකුත් සත්ත්වයින් දක්වා වූ සෑම ජීවියෙකුගේම ශරීරය නිර්මාණය වී ඇත්තේ මෙම අන්වීක්ෂීය සෛල එකතුවකිනි.
සෛලයක් යනු හුදෙක් ව්‍යුහයක් පමණක් නොව, ජීවයක් පවත්වා ගැනීමට අවශ්‍ය පරිවෘත්තීය ක්‍රියා සියල්ල ස්වාධීනව සිදු කරනු ලබන ජීවී ඒකකයකි. සත්ත්ව සෛල (Animal Cells) සතු සංකීර්ණ ව්‍යුහය සහ ඒවායේ අභ්‍යන්තරයේ සිදුවන ජෛවීය ක්‍රියාවලීන් අවබෝධ කර ගැනීම, සමස්ත සත්ත්ව ශරීරයක ක්‍රියාකාරිත්වය තේරුම් ගැනීමට ඇති මූලිකම පදනම වේ.
02.”සෛල වාදය” (Cell Theory)
ජීව විද්‍යා ඉතිහාසයේ සෛල පිළිබඳ අධ්‍යයනයේ වැදගත්ම සන්ධිස්ථානයක් ලෙස “සෛල වාදය” (Cell Theory) හැඳින්විය හැකිය. දහනවවන සියවසේදී විද්‍යාඥයින් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද මෙම සෛල වාදය ප්‍රධාන මූලධර්ම තුනක් මත ගොඩනැගී ඇත. පළමුවැන්න නම්, ලොව වෙසෙන සියලුම සතුන් සහ ශාක ඇතුළු සමස්ත ජීවීන් එක් සෛලයකින් හෝ සෛල විශාල ගණනාවකින් සමන්විත වන බවයි. දෙවැන්න, ජීවයේ මූලිකම සහ කුඩාම ව්‍යුහමය හා ක්‍රියාකාරී ඒකකය සෛලය වන බවයි. තෙවැනි සහ ඉතාම වැදගත් මූලධර්මය වන්නේ, පෘථිවිය මත අලුතින් සෛල බිහිවීම ස්වයංසිද්ධව සිදු නොවන අතර, ඕනෑම නව සෛලයක් නිර්මාණය වන්නේ දැනට පවතින සෛල විභාජනය වීම (Cell Division) මගින් පමණක් බවයි. මෙම මූලික සෛලීය ව්‍යුහය තුල පරම්පරාගත තොරතුරු ගබඩා කරගනිමින් සෛලයේ සමස්ත ක්‍රියාකාරිත්වය පාලනය කරනු ලබන්නේ සෛල න්‍යෂ්ටිය තුල පවතින ජාන (Genes) මගිනි. මේ අනුව, මෙම පැවරුම (Assignment) මගින් සත්ත්ව සෛලයක ව්‍යුහමය සංකීර්ණත්වය සහ ජාන මගින් එම සෛලීය ක්‍රියාවලීන් නියාමනය කරනු ලබන ආකාරය පිළිබඳව ගැඹුරින් විශ්ලේෂණය කරනු ලබයි.
03.සත්ත්ව සෛලය හැඳින්වීම
සත්ත්ව සෛලයක් යනු සිරුරේ පැවැත්මට අවශ්‍ය සියලුම රසායනික හා ජෛවීය ක්‍රියාවලීන් සිදු කරනු ලබන අතිශය සංකීර්ණ ව්‍යුහයකි. සත්ත්ව සෛල සතු ප්‍රධානතම ලක්ෂණය වන්නේ ඒවා යුකැරියෝටික (Eukaryotic) සෛල ගණයට අයත් වීමයි. එනම්, මෙම සෛල සතුව පැහැදිලි න්‍යෂ්ටියක් සහ පටලයකින් වටවූ සෛල අවයවික (Organelles) පවතී. සෛලයක මූලික සැකැස්ම ප්‍රධාන කොටස් තුනකින් සමන්විත වන අතර, ඒවායේ මනා ක්‍රියාකාරිත්වය සෛලයේ සජීවී බව තීරණය කරයි.
- සෛලයේ මූලික ව්‍යුහයන් සහ ඒවායේ කාර්යයන්
1.සෛල ප්ලාස්ම පටලය (Plasma Membrane)
සෛල ප්ලාස්ම පටලය යනු සෛලය වටා පිහිටි අර්ධ පාරගම්‍ය (Semi-permeable) හෝ වරණීය පාරගම්‍ය පටලයකි. මෙය ප්‍රධාන වශයෙන් ලිපිඩ ද්විත්ව ස්ථරයකින් (Lipid bilayer) සහ ප්‍රෝටීන වලින් නිර්මාණය වී ඇත. සෛල ප්ලාස්ම පටලයේ ප්‍රධානතම කාර්යය වන්නේ සෛලය අභ්‍යන්තරයේ ඇති ද්‍රව්‍ය බාහිර පරිසරයෙන් වෙන් කර ආරක්ෂා කිරීමයි. එමෙන්ම, සෛලය තුලට ද්‍රව්‍ය ඇතුළු වීම සහ සෛලයෙන් බාහිරට ද්‍රව්‍ය පිටවීම දැඩි ලෙස පාලනය කරමින් සෛලයේ අභ්‍යන්තර සමස්ථිතිය (Homeostasis) පවත්වා ගැනීමට මෙය සෘජුවම දායක වේ.
2.සෛල ප්ලාස්මය (Cytoplasm)
සෛල ප්ලාස්ම පටලයට ඇතුළතින් සහ න්‍යෂ්ටියට බාහිරින් ඇති ජෙලි වැනි අර්ධ ද්‍රව කොටස සෛල ප්ලාස්මය ලෙස හැඳින්වේ. මෙහි ප්‍රධාන ද්‍රව මාධ්‍යය සයිටොසෝල් (Cytosol) වන අතර, ජලය, ලවණ සහ විවිධ කාබනික අණූ මෙහි දියවී පවතී. සෛලයේ පැවැත්මට අවශ්‍ය සියලුම සෛල අවයවික රඳවා තබා ගන්නේ සෛල ප්ලාස්මය විසිනි. තවද, සෛලීය පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලීන් රාශියක් (උදා: ග්ලයිකෝලිසිය වැනි සෛලීය ශ්වසන පියවර) සිදුවන ප්‍රධාන රසායනික ප්‍රතික්‍රියා වේදිකාව ලෙසද මෙය ක්‍රියා කරයි.
3.න්‍යෂ්ටිය (Nucleus):
න්‍යෂ්ටිය යනු සෛලයේ පවතින විශාලතම සහ වැදගත්ම සෛල අවයවිකයයි. එය ද්විත්ව පටලයකින් (Nuclear envelope) වටවී ඇති අතර, එහි ඇති න්‍යෂ්ටි රන්ධ්‍ර (Nuclear pores) මගින් න්‍යෂ්ටිය සහ සෛල ප්ලාස්මය අතර ද්‍රව්‍ය හුවමාරුව සිදුවේ. න්‍යෂ්ටිය සෛලයේ “පාලන මධ්‍යස්ථානය” (Control Center) ලෙස හඳුන්වන්නේ, සෛලයේ වර්ධනය, පරිවෘත්තිය සහ සෛල විභාජනය පාලනය කරන ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය (DNA සහ ජාන) එහි අඩංගු වන බැවිනි.
- ප්‍රධාන සෛල අවයවික සහ ඒවායේ විශේෂිත කාර්යයන්
සෛල ප්ලාස්මය තුල විසිරී ඇති සෛල අවයවික, සෛලයක පැවැත්ම උදෙසා විශේෂිත වූ වගකීම් සමූහයක් ඉටු කරනු ලබයි.
- මයිටොකොන්ඩ්‍රියාව (Mitochondria)
මයිටොකොන්ඩ්‍රියාව සෛලයේ “බලශක්ති ප්‍රභවය” (Powerhouse of the cell) ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. මෙයද ද්විත්ව පටල ව්‍යුහයක් වන අතර එහි අභ්‍යන්තර පටලය නැවීම් වලට ලක්වී ක්‍රිස්තේ (Cristae) සාදයි. සෛලීය ශ්වසන ක්‍රියාවලිය (Aerobic Respiration) මගින් ආහාර බිඳහෙලා, සෛලයට ක්ෂණිකව භාවිතා කළ හැකි රසායනික ශක්තිය වන ATP (Adenosine Triphosphate) අණු නිපදවීම මයිටොකොන්ඩ්‍රියාවේ ප්‍රධාන කාර්යය වේ.
- රයිබොසෝම (Ribosomes)
රයිබොසෝම යනු පටලයකින් වටනොවූ, සෛල ප්ලාස්මයේ නිදහසේ පවතින හෝ රළු අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලය (Rough Endoplasmic Reticulum) මත බැඳී පවතින කුඩා කැටිති වැනි ව්‍යුහයන්ය. මේවා සෛලයේ “ප්‍රෝටීන කර්මාන්තශාලා” ලෙස ක්‍රියා කරයි. න්‍යෂ්ටියෙන් ලැබෙන ජානමය උපදෙස් (mRNA) අනුව සෛලයේ වර්ධනයට හා එන්සයිම නිපදවීමට අවශ්‍ය ප්‍රෝටීන සංස්ලේෂණය කිරීම රයිබොසෝම මගින් සිදු කරයි.
- ගොල්ගි සංකීර්ණය (Golgi Bodies / Apparatus)
ගොල්ගි සංකීර්ණය යනු එකිනෙකට සමාන්තරව පිහිටි පැතලි පටලමය මඩිති සමූහයකි. සෛලයේ “තැපැල් කාර්යාලය” හෝ “ඇසුරුම් මධ්‍යස්ථානය” ලෙස මෙය හැඳින්විය හැකිය. රයිබොසෝම මගින් නිපදවන ප්‍රෝටීන සහ ලිපිඩ ලබාගෙන, ඒවා රසායනිකව විපර්යාසයන්ට ලක්කර (Modification), නිසි පරිදි ඇසුරුම් කර (Packaging), සෛලයෙන් පිටතට ශ්‍රාවය කිරීම හෝ සෛලයේ වෙනත් කොටස් වෙත ප්‍රවාහනය කිරීම (Distribution) මෙහි ප්‍රධාන කාර්යය වේ.
05.සත්ත්ව සෛල සහ ශාක සෛල අතර පවතින ව්‍යුහමය වෙනස්කම්
සත්ත්ව සෛල සහ ශාක සෛල යන වර්ග දෙකම යුකැරියෝටික (Eukaryotic) ගණයට අයත් වන බැවින්, ඒවා සතුව න්‍යෂ්ටියක්, මයිටොකොන්ඩ්‍රියා සහ අන්තඃප්ලාස්මීය ජාලය වැනි පොදු අවයවික රාශියක් පවතී. කෙසේ වෙතත්, ශාක සහ සතුන්ගේ ජීවන රටාව, පෝෂණ ක්‍රමය සහ හැසිරීම් වල පවතින මූලික වෙනස්කම් නිසා මෙම සෛල වර්ග දෙකෙහි ව්‍යුහමය වශයෙන් සුවිශේෂී වෙනස්කම් රැසක් දැකගත හැකිය.
ශාක සෛල සතු ප්‍රධානතම සුවිශේෂී ලක්ෂණය වන්නේ සෛල ප්ලාස්ම පටලයට බාහිරින් සෙලියුලෝස් වලින් සැදුම්ලත් දෘඪ “සෛල බිත්තියක්” (Cell Wall) පිහිටා තිබීමයි. මෙමගින් ශාක සෛලයට ස්ථිර හැඩයක් සහ ශක්තිමත් බවක් ලබාදෙයි. නමුත් සත්ත්ව සෛල සතුව සෛල බිත්තියක් නොමැති අතර, පවතින්නේ සෛල ප්ලාස්ම පටලය පමණි. මේ නිසා සත්ත්ව සෛල වලට ස්ථිර හැඩයක් නොමැති අතර ඒවා නම්‍යශීලී වේ.
එමෙන්ම, ශාක සෛලවල ප්‍රභාසංස්ලේෂණය (Photosynthesis) මගින් ස්වයංව ආහාර නිපදවා ගැනීම සඳහා “හරිතලප” (Chloroplasts) නම් සුවිශේෂී අවයවිකය පවතී. සතුන් පරපෝෂිතයන් වන බැවින් සත්ත්ව සෛල තුල හරිතලප කිසිසේත්ම දක්නට නොලැබේ. තවද, පරිණත ශාක සෛලයක් මධ්‍යයේ සෛල යුෂයෙන් පිරුණු “විශාල මධ්‍ය රික්තකයක්” (Large Central Vacuole) දැකිය හැකි අතර, සත්ත්ව සෛල සතුව ඇත්තේ ඉතා කුඩා, තාවකාලික රික්තක (Small, temporary vacuoles) කිහිපයක් පමණි.
සත්ත්ව සහ ශාක සෛල අතර පවතින මෙම මූලික වෙනස්කම් පහත වගුව මගින් තවදුරටත් පැහැදිලි කරගත හැකිය.
06.ප්‍රවේණි විද්‍යාව පිළිබඳ හැඳින්වීම
සත්ත්ව සෛලයක පැවැත්ම, වර්ධනය සහ එහි සමස්ත ක්‍රියාකාරිත්වය තීරණය කරනු ලබන්නේ සෛලීය මට්ටමින් සිදුවන ජෛව රසායනික පාලනයන් මගිනි. සෛලයේ මෙම සමස්ත ක්‍රියාවලියම මෙහෙයවන පාලන සැලැස්ම (Blueprint) අඩංගු වන්නේ ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය තුලයි. ජීවීන්ගේ ලක්ෂණ තීරණය කරන සහ ඒවා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට රැගෙන යන මූලික ජීව විද්‍යාත්මක පදනම ප්‍රවේණි විද්‍යාව (Genetics) මගින් පැහැදිලි කෙරේ.
- ජාන සහ DNA හැදින්විම හා එවා අතර සම්බන්ධය
- ජාන හැඳින්වීම (Introduction to Genes)
ජීවීන්ගේ පරම්පරාගත තොරතුරු ගබඩා කර ඇති සහ එම ප්‍රවේණික ලක්ෂණ මීළඟ පරම්පරාව වෙත දායාද කරනු ලබන මූලික ව්‍යුහමය හා ක්‍රියාකාරී ඒකකය “ජානයක්” (Gene) ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. සත්ත්වයෙකුගේ ඇස්වල වර්ණය, සමේ වර්ණය, ශරීරයේ උස මෙන්ම විවිධ ලෙඩ රෝග වැළඳීමේ ප්‍රවණතාවය වැනි සියලුම කායික සහ කායික විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ තීරණය වන්නේ මෙම ජාන මගිනි. සෛලයක සිදුවන සෑම රසායනික ක්‍රියාවලියක් සඳහාම අවශ්‍ය උපදෙස් මාලාව ජාන තුල සංකේතවත් කර (Coded) ඇත. මින් පැහැදිලි වන්නේ ජීවියෙකුගේ බාහිර ස්වරූපය මෙන්ම අභ්‍යන්තර සෛලීය ක්‍රියාකාරිත්වයද අවසාන වශයෙන් පාලනය කරනු ලබන්නේ ජාන මගින් බවයි.
- DNA හැඳින්වීම (Introduction to DNA)
ජාන නිර්මාණය වී ඇති මූලික රසායනික අණුව ඩියොක්සිරයිබොනියුක්ලික් අම්ලය (Deoxyribonucleic Acid) හෙවත් DNA ලෙස හැඳින්වේ. 1953 වසරේදී ජේම්ස් වොට්සන් (James Watson) සහ ෆ්‍රැන්සිස් ක්‍රික් (Francis Crick) යන විද්‍යාඥයින් විසින් DNA වල පවතින සුවිශේෂී “ද්විත්ව හෙලික්ස්” (Double Helix) ව්‍යුහය සොයාගන්නා ලදී. DNA අණුවක් යනු එකිනෙකට ප්‍රතිසමාන්තරව සර්පිලාකාරව එතුණු පොලිනියුක්ලියෝටයිඩ දාම (Polynucleotide chains) දෙකක එකතුවකි. මෙහි මූලික ඒකක වනුයේ නියුක්ලියෝටයිඩ වන අතර, ඒවා පොස්පේට් කාණ්ඩයක්, ඩියොක්සිරයිබෝස් සීනි අණුවක් සහ නයිට්‍රජනීය භෂ්ම හතරකින් (Adenine – A, Thymine – T, Cytosine – C, Guanine – G) සමන්විත වේ. මෙම භෂ්ම එකිනෙක හා සම්බන්ධ වන්නේ A සමග T ද, C සමග G ද ලෙස විශේෂිත හයිඩ්‍රජන් බන්ධන මගිනි.
- DNA සහ ජාන අතර පවතින සම්බන්ධය
බොහෝ දෙනෙකු DNA සහ ජාන යනු එකක්ම යැයි සිතුවද, ඒවා අතර පැහැදිලි ව්‍යුහමය සම්බන්ධතාවයක් පවතී. සරලවම කිවහොත්, ජානයක් යනු සමස්ත DNA අණුවක අඩංගු වන එක් නිශ්චිත කොටසක් (Segment of DNA) පමණි. සෛලයක පැවැත්මට අවශ්‍ය ප්‍රෝටීනයක් හෝ එන්සයිමයක් නිපදවීම සඳහා නියමිත රසායනික කේතය සපයන DNA අණුවේ ඇති “ක්‍රියාකාරී කොටස්” (Functional units) ජාන ලෙස හැඳින්වේ. සමස්ත DNA අණුවකම ජාන අඩංගු නොවන අතර, ජාන නොවන කොටස් (Non-coding DNA) ද DNA තුල බහුලව පවතී. මේ අනුව, DNA යනු ප්‍රවේණික තොරතුරු අඩංගු මහා ග්‍රන්ථය නම්, ජාන යනු එහි ඇති විවිධ කාර්යයන් විස්තර කරන තනි තනි පරිච්ඡේද (Chapters) ලෙස උපකල්පනය කළ හැකිය.
- ක්‍රෝමසෝම (Chromosomes)
සත්ත්ව සෛලයක් තුල ඇති අති විශාල DNA අණු ප්‍රමාණය සෛල න්‍යෂ්ටිය වැනි කුඩා ඉඩක තැන්පත් කර තැබීම සඳහා ඒවා ඉතා ක්‍රමවත් ලෙස ඇසුරුම් (Packaging) කළ යුතුව ඇත. මෙහිදී DNA අණු, “හිස්ටෝන්” (Histone) නම් විශේෂිත ප්‍රෝටීන වටා තදින් එතීම සිදු වේ. මෙම DNA සහ ප්‍රෝටීන සංකීර්ණය සෛල විභාජන අවස්ථාවලදී තදින් දඟර ගැසී ඝන වීමෙන් දෘශ්‍යමාන වන නූල් වැනි ව්‍යුහයන් “ක්‍රෝමසෝම” (Chromosomes) ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. මිනිස් සෛලයක න්‍යෂ්ටිය තුල මෙවැනි ක්‍රෝමසෝම 46ක් (යුගල 23ක්) පවතී. සෛලයේ සාමාන්‍ය අවස්ථාවලදී මේවා ක්‍රෝමැටින් ජාලයක් (Chromatin network) ලෙස විසිරී පවතින අතර, සෛලයක් බෙදීමට ලක්වන විට ජානමය ද්‍රව්‍ය හානියකින් තොරව නව සෛල වලට බෙදා හැරීම ක්‍රෝමසෝම මගින් සහතික කරයි.
සත්ත්ව සෛලයක් යනු නිරන්තරයෙන්ම විවිධ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සිදුවන සජීවී අවකාශයකි. සෛලයක පැවැත්ම, හැසිරීම සහ එහි දෛනික ක්‍රියාකාරකම් සියල්ල ස්වයංක්‍රීයව පාලනය වීමට නම් නිශ්චිත නියාමන පද්ධතියක් අවශ්‍ය වේ. මෙම සමස්ත ක්‍රියාවලියම පාලනය කරනු ලබන්නේ සෛල න්‍යෂ්ටිය තුල පවතින ජාන (Genes) මගිනි.
- ජාන මගින් සෛලයක පැවැත්ම සහ හැසිරීම පාලනය කරන ආකාරය
ජාන මගින් සෛලයක පැවැත්ම පාලනය කරනු ලබන්නේ සෛලයට අවශ්‍ය ව්‍යුහමය ප්‍රෝටීන සහ ක්‍රියාකාරී ප්‍රෝටීන (එන්සයිම) නිපදවීමට අදාළ තොරතුරු සැපයීම මගිනි. සෛල ප්ලාස්ම පටලයේ ගුණාංග, සෛලයේ හැඩය මෙන්ම සෛලයක් තවදුරටත් වර්ධනය විය යුතුද, නැතහොත් සෛල විභාජනයට ලක්විය යුතුද යන්න තීරණය කරන්නේ ජානමය සංඥා මගිනි. සෛලයකට බාහිර පරිසරයෙන් ලැබෙන උත්තේජ වලට ප්‍රතිචාර දක්වන ආකාරය (Cell signaling) තීරණය වන්නේද ජාන මගිනි. යම් හෙයකින් සෛලයක DNA වලට බරපතල හානියක් සිදුවුවහොත්, එම සෛලය විනාශ කර දැමීමට (Apoptosis – සෛල මියයාම) නියෝග කරන්නේද මෙම ජානමය පාලන පද්ධතිය මගිනි.
- ප්‍රෝටීන සංස්ලේෂණය (Protein Synthesis)
ජාන තමන් සතු තොරතුරු ප්‍රකාශ කරමින් සෛලය පාලනය කරනු ලබන ප්‍රධානතම ජෛව විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලිය “ප්‍රෝටීන සංස්ලේෂණය” ලෙස හැඳින්වේ. මෙම ක්‍රියාවලිය ප්‍රධාන පියවර දෙකකින් සමන්විත වේ.
- පිටපත් කිරීම (Transcription)
DNA අණුවක් සෛල න්‍යෂ්ටියෙන් පිටතට පැමිණිය නොහැකි තරම් විශාල ව්‍යුහයකි. එබැවින්, ප්‍රෝටීනයක් නිපදවීමට අවශ්‍ය වූ විට න්‍යෂ්ටිය තුලදී අදාළ ජානය අඩංගු DNA කොටස දිග හැරේ. ඉන්පසු එම DNA තීරුවට අනුපූරක වන පරිදි පණිවිඩකාරක ආර්.එන්.ඒ. (messenger RNA – mRNA) නම් තනි තීරු අණුවක් නිපදවනු ලබයි. මෙමගින් DNA සතු ප්‍රවේණික කේතය mRNA වෙතට පිටපත් කරගන්නා අතර, එම සාදාගත් mRNA අණුව න්‍යෂ්ටි රන්ධ්‍ර හරහා සෛල ප්ලාස්මය වෙත ගමන් කරයි.
- පරිවර්තනය කිරීම (Translation):
සෛල ප්ලාස්මයට පැමිණි mRNA අණුව, සෛලයේ ප්‍රෝටීන කර්මාන්තශාලාව වන රයිබොසෝමයක් (Ribosome) හා සම්බන්ධ වේ. මෙහිදී ස්ථාන මාරු ආර්.එන්.ඒ. (transfer RNA – tRNA) අණු මගින් සෛල ප්ලාස්මයේ ඇති ඇමයිනෝ අම්ල එකින් එක රයිබොසෝමය වෙත රැගෙන එනු ලබයි. mRNA හි ඇති නයිට්‍රජනීය භෂ්ම ත්‍රිත්වයන් (Codons) කියවමින්, ඒවාට ගැලපෙන ඇමයිනෝ අම්ල එකිනෙක පෙළගස්වා දිගු පෙප්ටයිඩ දාමයක් (Polypeptide chain) සාදනු ලැබේ. මෙම ඇමයිනෝ අම්ල දාමය පසුව නියමිත ව්‍යුහයකට නම්‍යශීලී වී සක්‍රීය ප්‍රෝටීනයක් බවට පත්වේ.
- එන්සයිම සහ හෝමෝන නිපදවීම මගින් සෛලීය ක්‍රියාකාරකම් උත්තේජනය කිරීම
ඉහත පියවර මගින් නිපදවනු ලබන ප්‍රෝටීන බොහොමයක් සෛලයේ එන්සයිම (Enzymes) සහ හෝමෝන (Hones) ලෙස ක්‍රියා කරයි. සෛලයක් තුල සිදුවන සෛලීය ශ්වසනය, ආහාර ජීර්ණය, සහ ශක්තිය නිපදවීම වැනි සියලුම පරිවෘත්තීය ප්‍රතික්‍රියාවන් සඳහා උත්ප්‍රේරක ලෙස එන්සයිම අත්‍යවශ්‍ය වේ. ජාන මගින් නිශ්චිත එන්සයිම නිපදවීම පාලනය කිරීම හරහා සමස්ත රසායනික ක්‍රියාවලීන්ගේ වේගය සහ දිශාව තීරණය කරයි. එමෙන්ම, සෛල මගින් ශ්‍රාවය කරන හෝමෝන මගින් ශරීරයේ දුරස්ථව පිහිටි වෙනත් සෛල වල ක්‍රියාකාරිත්වය උත්තේජනය කරනු ලබයි. මේ අනුව, ජාන මගින් සෘජුවම ප්‍රෝටීන, එන්සයිම සහ හෝමෝන පාලනය කිරීම හරහා මුළු සෛලයේම මෙන්ම සමස්ත ජීවියාගේම පැවැත්ම ක්‍රමවත්ව මෙහෙයවනු ලබයි.
09.නිගමනය
සමස්ත පැවරුම (Assignment) මගින් සාකච්ඡා කරන ලද කරුණු දෙස බැලීමේදී, සත්ත්ව සෛලයක පැවැත්ම සහ එහි අභ්‍යන්තර ව්‍යුහයන්ගේ ක්‍රියාකාරිත්වය කෙරෙහි ජානමය බලපෑම කෙතරම් ප්‍රබලද යන්න මැනවින් පැහැදිලි වේ. සත්ත්ව සෛලයක් යනු අතිශය සංකීර්ණ ලෙස ස්වයංක්‍රීයව ක්‍රියාත්මක වන “කර්මාන්ත ශාලාවක්” (Factory) ලෙස උපකල්පනය කරන්නේ නම්, එහි පවතින විවිධ සෛල අවයවික (Organelles) එම කර්මාන්ත ශාලාවේ විවිධ අංශ හෝ යන්ත්‍ර සූත්‍ර ලෙස හැඳින්විය හැකිය. මෙහිදී, එම සමස්ත කර්මාන්ත ශාලාවම මෙහෙයවනු ලබන ප්‍රධාන “කළමනාකරණ මධ්‍යස්ථානය” (Management) සහ නිෂ්පාදන සිදු කිරීමට අවශ්‍ය මූලික “සැලසුම් සටහන” (Blueprint) වන්නේ සෛල න්‍යෂ්ටිය තුල පවතින ජාන (Genes) වේ.
සෛලයක් තුල ශක්තිය නිපදවීම, ප්‍රෝටීන ඇසුරුම් කිරීම හෝ අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය වැනි සමස්ත ක්‍රියාවලියම කිසිදු බාධාවකින් තොරව ක්‍රමවත්ව පවත්වාගෙන යාමට නම්, සෛල අවයවික සහ ජානමය පාලනය අතර මනා සම්බන්ධීකරණයක් (Coordination) පැවතීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. ජාන මගින් ලබාදෙන නිවැරදි රසායනික උපදෙස් මාලාව (Genetic instructions) නොමැති වුවහොත්, සෛල අවයවික වලට තම කාර්යයන් නිසි පරිදි ඉටු කිරීමට නොහැකි වන අතර, එය සෛලයේ මෙන්ම සමස්ත ජීවියාගේම පැවැත්ම බිඳ වැටීමට හේතු වේ. අවසාන වශයෙන්, සත්ත්ව සෛලයක ව්‍යුහාත්මක අලංකාරය සහ ජානමය ක්‍රියාවලීන්ගේ නිරවද්‍යතාවය එකිනෙකා හා බද්ධ වෙමින් ජීවයේ අඛණ්ඩතාවය (Continuity of life) සුරක්ෂිත කරන බව නිගමනය කළ හැකිය.
10.ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ
Educational Publications Department. (2020). Science: Grade 10 textbook (Part I). Ministry of Education, Sri Lanka.
Educational Publications Department. (2021). Science: Grade 11 textbook (Part I). Ministry of Education, Sri Lanka.
Khan Academy. (n.d.). Introduction to cells and genetics. Khan Academy.