Eating Disorders – ආහාර ගැනීමේ රටාවන් මානසික සෞඛ්‍යයට බලපාන්නේ කොහොමද?

Eating Disorders – ආහාර ගැනීමේ රටාවන් මානසික සෞඛ්‍යයට බලපාන්නේ කොහොමද?

Apooru Iskole | Psychology & Mental Health Article Series

1. හැඳින්වීම – Eating Disorder එකක් කියන්නේ මොකක්ද?

ආහාර ගැනීම කියන්නේ අපේ ශරීරයට අවශ්‍ය ශක්තිය, පෝෂණය සහ සෞඛ්‍යය පවත්වාගෙන යාම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය ක්‍රියාවලියක්. නමුත් ඇතැම් පුද්ගලයන්ට ආහාර ගැනීම සම්බන්ධයෙන් ඇතිවන බිය, දැඩි කනස්සල්ල, තම ශරීරයේ හැඩය පිළිබඳ අතෘප්තිය සහ පාලනය කරගත නොහැකි ආහාර ගැනීමේ රටා නිසා ඔවුන්ගේ දෛනික ජීවිතය බරපතළ ලෙස බලපෑමට ලක්විය හැකියි.

මෙවැනි තත්ත්වයන් අතරින් ඇතැම් ඒවා Eating Disorders හෙවත් ආහාර ගැනීම සම්බන්ධ මානසික ආබාධ ලෙස හඳුන්වනු ලබනවා.

Eating Disorder එකක් යනු ආහාර ගැනීමේ පුරුද්දක වෙනසක් පමණක් නොවෙයි. එය පුද්ගලයාගේ සිතුවිලි, හැඟීම්, ශරීරය පිළිබඳ ආකල්ප, සමාජ සබඳතා සහ ශාරීරික සෞඛ්‍යය කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කළ හැකි සංකීර්ණ තත්ත්වයක්.

මෙවැනි ගැටලුවක් ඇති පුද්ගලයෙකු ආහාර ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ හිතාමතාම පමණක් නොවෙයි. සමහරවිට ශරීරයේ බර වැඩිවීම පිළිබඳ දැඩි බියක්, තමන්ගේ පෙනුම පිළිබඳ අතෘප්තියක් හෝ ආහාර ගැනීම පාලනය කිරීමට අපහසු වන හැඟීමක් ඔහුට හෝ ඇයට තිබිය හැකියි.

වැදගත්ම කරුණ වන්නේ Eating Disorders යනු කැමැත්තෙන් පමණක් පාලනය කළ හැකි දුර්වලතාවක් නොව, නිසි අවබෝධය සහ වෘත්තීය සහාය අවශ්‍ය විය හැකි මානසික සෞඛ්‍ය තත්ත්වයන් බවයි.

2. Eating Disorders වල ප්‍රධාන වර්ග මොනවාද?

මෙම තත්ත්වයන්ට අමතරව වෙනත් ආහාර ගැනීමේ ආබාධ සහ විශේෂිත කාණ්ඩවලට නොවැටෙන ගැටලු ද තිබෙනවා. නිවැරදි වර්ගීකරණය සඳහා සුදුසුකම් ලත් සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකුගේ ඇගයීම අවශ්‍යයි.

3. Eating Disorders වල ලක්ෂණ හඳුනාගන්නේ කොහොමද?

සෑම පුද්ගලයෙකු තුළම එකම ලක්ෂණ දක්නට ලැබෙන්නේ නැහැ. එසේම එක් ලක්ෂණයක් තිබීමෙන් පමණක් මානසික ආබාධයක් ඇති බව තීරණය කරන්න බැහැ.

හැසිරීම් සම්බන්ධ ලක්ෂණ

• ආහාර වේල් නිතර මඟහැරීම හෝ ආහාර ප්‍රමාණය අධික ලෙස සීමා කිරීම.

• අන් අය සමඟ ආහාර ගැනීමෙන් වැළකීම.

• ආහාර ගත් පසු වමනය ඇති කිරීමට හෝ වෙනත් වන්දි ක්‍රියා කිරීමට පෙළඹීම.

• කෙටි කාලයක් තුළ අධික ලෙස ආහාර ගැනීම සහ පාලනය අහිමි වූ බවක් දැනීම.

• ආහාරයේ කැලරි, බර හෝ ශරීරයේ හැඩය පිළිබඳ අධික ලෙස සිතීම.

• ආහාර සම්බන්ධ රහසිගත හැසිරීම් ඇතිවීම.

මානසික හා හැඟීම් සම්බන්ධ ලක්ෂණ

• තමන්ගේ ශරීරය පිළිබඳ දැඩි අතෘප්තිය.

• බර වැඩිවීම පිළිබඳ අධික බිය.

• ආහාර ගැනීමෙන් පසු වරදකාරී හැඟීම්.

• තමන්ගේ වටිනාකම ශරීරයේ බර හෝ පෙනුම මත පමණක් තීරණය කිරීම.

• ආහාර සහ ශරීරය පිළිබඳ සිතුවිලි නිසා අධ්‍යාපනයට, රැකියාවට හෝ සබඳතාවලට බාධා ඇතිවීම.

ශාරීරික ලක්ෂණ

• බරෙහි සැලකිය යුතු වෙනස්වීම්.

• නිතර වෙහෙසට පත්වීම, දුර්වල බව හෝ කරකැවිල්ල.

• සීතල දරාගැනීමට අපහසු වීම.

• ආහාර ජීර්ණය සම්බන්ධ ගැටලු.

• විජලනය හෝ පෝෂණ ඌනතා.

• සමහර අවස්ථාවල හෘද ස්පන්දනයේ වෙනස්කම් හෝ සිහිසුන් වීම.

මතක තබාගන්න: සෑම Eating Disorder එකකදීම පුද්ගලයාගේ බර අඩු වීමක් දක්නට ලැබෙන්නේ නැහැ. සාමාන්‍ය බරක් හෝ වැඩි බරක් තිබුණත් ආහාර ගැනීමේ ආබාධයක් තිබිය හැකියි.

4. Eating Disorders ඇතිවීමට බලපාන හේතු මොනවාද?

Eating Disorders ඇතිවීමට එකම හේතුවක් නැහැ. ජීව විද්‍යාත්මක, මානසික සහ සමාජීය සාධක එකිනෙකට සම්බන්ධ විය හැකියි.

4.1 ජීව විද්‍යාත්මක සාධක

ජානමය නැඹුරුතාව, මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වය සහ ඇතැම් ජීව විද්‍යාත්මක සාධක අවදානමට බලපෑ හැකියි. පවුලේ මෙවැනි ගැටලු පිළිබඳ ඉතිහාසයක් තිබීමෙන් අවදානම වැඩි විය හැකි නමුත් එයින් ආබාධය අනිවාර්යයෙන්ම ඇතිවන බව අදහස් නොවේ.

4.2 මානසික සාධක

• පරිපූර්ණත්වය අපේක්ෂා කිරීම (Perfectionism).

• අඩු ආත්ම විශ්වාසය.

• කනස්සල්ල හෝ මානසික අවපීඩනය.

• තමන්ගේ හැඟීම් කළමනාකරණය කිරීමේ අපහසුතා.

• ශරීරයේ හැඩය පිළිබඳ අධික සැලකිල්ල.

4.3 සමාජ මාධ්‍ය සහ රූපලාවණ්‍ය ප්‍රමිතීන්

සමාජ මාධ්‍ය තුළ දක්නට ලැබෙන සංස්කරණය කළ ඡායාරූප, අසත්‍ය ශරීර ප්‍රමිතීන් සහ අන් අය සමඟ නිරන්තරයෙන් තමන්ව සංසන්දනය කිරීම ශරීරය පිළිබඳ අතෘප්තිය වැඩි කළ හැකියි.

නමුත් සමාජ මාධ්‍ය භාවිත කරන සෑම පුද්ගලයෙකුටම Eating Disorder එකක් ඇතිවන්නේ නැහැ. එය තවත් සාධක කිහිපයක් සමඟ සම්බන්ධ විය හැකි එක් සාධකයක් පමණයි.

4.4 පවුල් හා ජීවිත අත්දැකීම්

ශරීරයේ බර පිළිබඳ නිතර විවේචනය කිරීම, හිරිහැරවලට ලක්වීම, මානසික පීඩනය සහ ඇතැම් කම්පනකාරී අත්දැකීම් සමහර පුද්ගලයන්ගේ අවදානම වැඩි කළ හැකියි. එහෙත් පවුලකට හෝ පුද්ගලයෙකුට වරද පැවරීම නිවැරදි නොවේ.

5. දෛනික ජීවිතයට බලපාන්නේ කොහොමද?

Eating Disorder එකක් නිසා පුද්ගලයාගේ ජීවිතයේ බොහෝ අංශවලට බලපෑම් ඇතිවිය හැකියි.

උදාහරණයක් ලෙස, පාසල් සිසුවියක් තම ශරීරයේ බර වැඩිවෙයි යන බිය නිසා උදෑසන ආහාරය මඟහරිනවා යැයි සිතන්න. කාලයත් සමඟ ඇයට වෙහෙස, අවධානය යොමු කිරීමේ අපහසුතා සහ අධ්‍යාපන කටයුතු අඩාල වීම ඇති විය හැකියි. මිතුරන් සමඟ ආහාර ගැනීමටත් ඇය බිය විය හැකියි.

තවත් පුද්ගලයෙකු මානසික පීඩනයක් ඇති වූ විට පාලනයකින් තොරව ආහාර ගන්නා අතර පසුව දැඩි වරදකාරී හැඟීම් අත්විඳිය හැකියි. එම චක්‍රය නැවත නැවත සිදුවීම ඔහුගේ මානසික සෞඛ්‍යයට බලපෑ හැකියි.

මෙවැනි අවස්ථාවලදී පුද්ගලයාට “ඔයාට ඕන නම් කෑම නවත්වන්න පුළුවන්” හෝ “කෑම පාලනය කරගන්න” යනුවෙන් පැවසීම ප්‍රමාණවත් විසඳුමක් නොවෙයි. ඔහුගේ හෝ ඇයගේ අත්දැකීම තේරුම්ගෙන සුදුසු සහාය ලබාදීම වැදගත්.

6. Eating Disorder එකක් තිබේ යැයි සැකයක් ඇති වූ විට කළ යුත්තේ කුමක්ද?

මෙවැනි ලක්ෂණ දිගින් දිගටම පවතිනවා නම්, දෛනික ජීවිතයට බාධා ඇති කරනවා නම් හෝ ආහාර ගැනීම පිළිබඳ පාලනය අහිමි වී ඇති බවක් දැනෙනවා නම් වෘත්තීය සහාය ලබාගැනීම සුදුසුයි.

• සුදුසුකම් ලත් වෛද්‍යවරයෙකු හමුවී ශාරීරික සෞඛ්‍යය ඇගයීමට ලක්කරගන්න.

• මානසික සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකු සමඟ සිතුවිලි සහ හැඟීම් පිළිබඳ සාකච්ඡා කරන්න.

• ආහාර ගැනීමේ ගැටලු පිළිබඳ විශේෂඥ දැනුමක් ඇති පෝෂණවේදියෙකුගේ සහාය ලබාගන්න.

• ලැජ්ජාව හෝ වරදකාරී හැඟීම් නිසා ප්‍රතිකාර ප්‍රමාද නොකරන්න.

• තමන්ටම රෝග විනිශ්චයක් ලබාදීම හෝ අන්තර්ජාලයේ දැඩි ආහාර පාලන ක්‍රම අනුගමනය කිරීමෙන් වළකින්න.

සිහිසුන් වීම, පපුවේ වේදනාව, දැඩි දුර්වලතාව, හෘද ස්පන්දනයේ අසාමාන්‍ය වෙනස්කම් හෝ දැඩි විජලනය වැනි ලක්ෂණ ඇති වුවහොත් වහාම හදිසි වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාගන්න.

7. Eating Disorders සඳහා උපකාරී විය හැකි ප්‍රතිකාර මොනවාද?

පුද්ගලයාගේ අවශ්‍යතා සහ තත්ත්වයේ බරපතළකම අනුව ප්‍රතිකාර වෙනස් විය හැකියි.

Psychological Therapy – මනෝවිද්‍යාත්මක ප්‍රතිකාර

Cognitive Behavioural Therapy (CBT) වැනි ප්‍රතිකාර මඟින් ආහාර, ශරීරය සහ තමන් පිළිබඳ හානිකර සිතුවිලි හඳුනාගෙන ඒවාට ප්‍රතිචාර දක්වන ආකාරය වෙනස් කිරීමට සහාය ලබාදිය හැකියි. ඇතැම් තත්ත්වයන් සඳහා වෙනත් විශේෂිත ප්‍රතිකාර ක්‍රම ද යොදාගනු ලබනවා.

Medical Support – වෛද්‍ය සහාය

පෝෂණ ඌනතා, විජලනය, හෘද ක්‍රියාකාරිත්වයේ වෙනස්කම් සහ වෙනත් ශාරීරික සංකූලතා පරීක්ෂා කර අවශ්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාදීම වැදගත්.

Nutritional Support – පෝෂණ සහාය

සුදුසුකම් ලත් පෝෂණවේදියෙකුගේ මඟපෙන්වීමෙන් ශරීරයට අවශ්‍ය පෝෂණය ලබාගැනීමට සහ ආහාර සම්බන්ධ සෞඛ්‍ය සම්පන්න රටාවන් ගොඩනඟා ගැනීමට සහාය ලැබිය හැකියි.

Family Support – පවුලේ සහාය

විශේෂයෙන් දරුවන් සහ යෞවනයන් සඳහා පවුලේ සහාය ප්‍රතිකාරයේ වැදගත් කොටසක් විය හැකියි. විවේචනය කිරීම වෙනුවට සවන් දීම, ආරක්ෂිත පරිසරයක් සැපයීම සහ වෘත්තීය මඟපෙන්වීම අනුව කටයුතු කිරීම වැදගත්.

සුවය ලැබීම කාලයක් ගතවන ක්‍රියාවලියක් විය හැකි නමුත් නිසි ප්‍රතිකාර සහ සහාය සමඟ බොහෝ දෙනෙකුට සුවය කරා ගමන් කළ හැකියි.

8. පවුලේ අයට සහ මිතුරන්ට කළ හැක්කේ කුමක්ද?

Eating Disorder එකක් සමඟ ජීවත් වන පුද්ගලයෙකුට සහාය වීමේදී ඔහුගේ හෝ ඇයගේ පෙනුම, බර හෝ ආහාර ප්‍රමාණය පිළිබඳ විවේචනාත්මක අදහස් දැක්වීමෙන් වළකින්න.

ඒ වෙනුවට,

• විනිශ්චය නොකර සවන් දෙන්න.

• “ඔයාට මේ ගැන කතා කරන්න ඕන නම් මම අහගෙන ඉන්නවා” වැනි සහාය දක්වන වචන භාවිත කරන්න.

• ආහාර ගැනීම බලහත්කාරයෙන් පාලනය කිරීමට උත්සාහ නොකරන්න.

• වෘත්තීය සහාය ලබාගැනීමට දිරිගන්වන්න.

• ශරීරයේ පෙනුමට වඩා පුද්ගලයාගේ හැඟීම්, හැකියාවන් සහ සමස්ත යහපැවැත්ම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්න.

9. Eating Disorders පිළිබඳ වැරදි මත සහ නිවැරදි අවබෝධය

වැරදි මතය: Eating Disorders ඇතිවන්නේ අඩු බරක් ඇති පුද්ගලයන්ට පමණයි.

නිවැරදි අවබෝධය: ඕනෑම ශරීර බරක් ඇති පුද්ගලයෙකුට ආහාර ගැනීමේ ආබාධයක් තිබිය හැකියි.

වැරදි මතය: මෙය ආහාර පාලනය කිරීමට කැමැත්තක් නොමැති වීම පමණයි.

නිවැරදි අවබෝධය: මේවා ජීව විද්‍යාත්මක, මානසික සහ සමාජීය සාධක සම්බන්ධ විය හැකි සංකීර්ණ තත්ත්වයන්.

වැරදි මතය: කෙනෙකුට අවශ්‍ය වන්නේ හොඳ උපදෙසක් පමණයි.

නිවැරදි අවබෝධය: ඇතැම් අවස්ථාවලදී වෛද්‍ය, මනෝවිද්‍යාත්මක සහ පෝෂණ සහාය ඇතුළත් විශේෂිත ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය විය හැකියි.

10. Related Articles – අදාළ ලිපි

Apooru Iskole Psychology & Mental Health ලිපි මාලාවෙන් තවත් කියවන්න:

• Depression – මානසික අවපීඩනය හඳුනාගන්නේ කොහොමද?

• Anxiety Disorders – අධික කනස්සල්ල සාමාන්‍ය දෙයක්ද?

• Panic Disorder – හදිසියේ ඇතිවන Panic Attack එකක් කියන්නේ මොකක්ද?

• OCD – නැවත නැවත සිතට එන සිතුවිලි සහ ක්‍රියා.

• PTSD – අතීත කම්පනකාරී අත්දැකීම් වර්තමාන ජීවිතයට බලපාන්නේ කොහොමද?

• Bipolar Disorder – මනෝභාවයේ දැඩි වෙනස්වීම් ගැන අවබෝධයක්.

• Social Anxiety Disorder – මිනිසුන් අතර සිටීමට ඇති බිය.

• Phobias – ඇතැම් දේවල් ගැන අධික බිය ඇතිවන්නේ ඇයි?

• Personality Disorders – පුද්ගලත්වයේ රටාවන් මානසික සෞඛ්‍යයට බලපාන ආකාරය.

11. Apooru Iskole Learning Hub

මානසික සෞඛ්‍යය, මනෝවිද්‍යාව සහ උපදේශනය පිළිබඳ වැඩිදුර දැනුම ලබාගැනීමට Apooru Iskole Learning Hub වෙත පිවිසෙන්න.

වෙබ් අඩවිය: apooruiskole.com

12. Disclaimer – වැදගත් දැනුම්දීම

මෙම ලිපිය අධ්‍යාපනික දැනුවත් කිරීම සඳහා සකස් කර ඇත. මෙහි අන්තර්ගතය වෛද්‍ය උපදෙස්, පුද්ගලික රෝග විනිශ්චයක් හෝ වෘත්තීය ප්‍රතිකාර වෙනුවට භාවිත නොකළ යුතුය. Eating Disorder එකක් පිළිබඳ සැකයක් ඇත්නම් සුදුසුකම් ලත් වෛද්‍යවරයෙකු හෝ මානසික සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකු හමුවන්න.

අවසාන පණිවිඩය

ආහාර සමඟ ඇතිවන අරගලය පුද්ගලයෙකුගේ වටිනාකම තීරණය කරන්නේ නැහැ. ශරීරයේ හැඩය හෝ බර පමණක් නොව, ඔබේ මානසික සුවය, ශාරීරික සෞඛ්‍යය සහ ජීවිතයේ සතුටත් වැදගත්.

උදව් ඉල්ලීම දුර්වලකමක් නොවෙයි. එය සුවය කරා තබන වැදගත් පියවරක්.

අපූරු ඉස්කෝලේ – දැනුමෙන් මානසික සුවය කරා.